1 shloka
- 1
अत्र च प्रमाणम् इति समाख्या लक्ष्यपदं तन्निर्वचनं च लक्षणम्
प्रमीयते ऽनेनेति निर्वचनात्प्रमां प्रति करणत्वं गम्यते
असंदिग्धविपरीतानधिगतविषया चित्तवृत्तिः बोधः पौरुषेयः फलं प्रमा तत्साधनं प्रमाणम् इति संशयविपर्ययस्मृतिसाधनानां प्रमाणेष्वप्रसङ्गः
संख्याविप्रतिपत्तिं निराकरोति त्रिविधम् इति
तिस्रो विधा अस्य प्रमाणसामान्यस्येति त्रिविधं न न्यूनं नाप्यधिकम् इत्यर्थः
विशेषलक्षणानन्तरं चैतद् उपपादयिष्यामः
कतमास्ता विधा इति
अत आह दृष्टम् अनुमानम् आप्तवचनं चेति
एतच्च लौकिकप्रमाणाभिप्रायं लोकव्युत्पादनार्थत्वाच्छास्त्रस्य तस्यैवाधिकारात्
आर्षं तु विज्ञानं योगिनां न लोकप्रतिपादनायालम् इति सद् अपि नाभिहितम् अनधिकारात्
स्याद् एतत्
मा भून्न्यूनम् अधिकं च कस्मान्न भवति
संगिरन्ते हि वादिन उपमानादीन्यपि प्रमाणानीति
अत आह सर्वप्रमाणसिद्धत्वात्
एष्वेव दृष्टानुमानाप्तवचनेषु सर्वेषां प्रमाणानां सिद्धत्वाद् अन्तर्भावाद् इत्यर्थः
एतच्चोपपादयिष्यत इत्युक्तम्
अथ प्रमेयव्युत्पादनाय प्रवृत्तं शास्त्रं कस्मात्प्रमाणं सामान्यतो विशेषतश्च लक्षयतीति
अत आह प्रमेयसिद्धिः प्रमाणाद्धि
सिद्धिः प्रतीतिः
सेयम् आर्यार्थक्रमानुरोधेन पाठक्रमम् अनादृत्य व्याख्याता
atra ca pramāṇam iti samākhyā lakṣyapadaṃ tannirvacanaṃ ca lakṣaṇam
pramīyate 'neneti nirvacanātpramāṃ prati karaṇatvaṃ gamyate
asaṃdigdhaviparītānadhigataviṣayā cittavṛttiḥ bodhaḥ pauruṣeyaḥ phalaṃ pramā tatsādhanaṃ pramāṇam iti saṃśayaviparyayasmṛtisādhanānāṃ pramāṇeṣvaprasaṅgaḥ
saṃkhyāvipratipattiṃ nirākaroti trividham iti
tisro vidhā asya pramāṇasāmānyasyeti trividhaṃ na nyūnaṃ nāpyadhikam ityarthaḥ
viśeṣalakṣaṇānantaraṃ caitad upapādayiṣyāmaḥ
katamāstā vidhā iti
ata āha dṛṣṭam anumānam āptavacanaṃ ceti
etacca laukikapramāṇābhiprāyaṃ lokavyutpādanārthatvācchāstrasya tasyaivādhikārāt
ārṣaṃ tu vijñānaṃ yogināṃ na lokapratipādanāyālam iti sad api nābhihitam anadhikārāt
syād etat
mā bhūnnyūnam adhikaṃ ca kasmānna bhavati
saṃgirante hi vādina upamānādīnyapi pramāṇānīti
ata āha sarvapramāṇasiddhatvāt
eṣveva dṛṣṭānumānāptavacaneṣu sarveṣāṃ pramāṇānāṃ siddhatvād antarbhāvād ityarthaḥ
etaccopapādayiṣyata ityuktam
atha prameyavyutpādanāya pravṛttaṃ śāstraṃ kasmātpramāṇaṃ sāmānyato viśeṣataśca lakṣayatīti
ata āha prameyasiddhiḥ pramāṇāddhi
siddhiḥ pratītiḥ
seyam āryārthakramānurodhena pāṭhakramam anādṛtya vyākhyātā

