Sanskrit

1 shloka

  1. 1

    सामान्यतोदृष्टाद् अनुमानाद् अतीन्द्रियाणाम् इन्द्रियाण्यतीत्य वर्तमानानां सिद्धिः

    प्रधानपुरुषावतीन्द्रियौ सामान्यतोदृष्टानुमानेन साध्येते यस्मान्महदादि लिङ्गम्त्रिगुणम्

    यस्येदं त्रिगुणं कार्यं तत्प्रधानम् इति

    यतश्चाचेतनं चेतनम् इवाभात्यतो ऽन्यो ऽधिष्ठाता पुरुष इति

    व्यक्तं प्रत्यक्षसाध्यम्

    तस्माद् अपि चासिद्धं परोक्षम् आप्तागमात्सिद्धम्

    यथेन्द्रो देवराज उत्तराः कुरवः स्वर्गे ऽप्सरस इति परोक्षम् आप्तवचनात्सिद्धम्

    अत्र कश्चिद् आह

    प्रधानं पुरुषो वा नोपलभ्यते

    यच्च नोपलभ्यते लोके तन्नास्ति

    तस्मात्तावपि न स्तः

    यथा द्वितीयं शिरस्तृतीयो बाहुर् इति

    तद् उच्यते ऽत्र सताम् अप्यर्थानाम् अष्टधोपलब्धिर्न भवति

    तद्यथा

    sāmānyatodṛṣṭād anumānād atīndriyāṇām indriyāṇyatītya vartamānānāṃ siddhiḥ

    pradhānapuruṣāvatīndriyau sāmānyatodṛṣṭānumānena sādhyete yasmānmahadādi liṅgamtriguṇam

    yasyedaṃ triguṇaṃ kāryaṃ tatpradhānam iti

    yataścācetanaṃ cetanam ivābhātyato 'nyo 'dhiṣṭhātā puruṣa iti

    vyaktaṃ pratyakṣasādhyam

    tasmād api cāsiddhaṃ parokṣam āptāgamātsiddham

    yathendro devarāja uttarāḥ kuravaḥ svarge 'psarasa iti parokṣam āptavacanātsiddham

    atra kaścid āha

    pradhānaṃ puruṣo vā nopalabhyate

    yacca nopalabhyate loke tannāsti

    tasmāttāvapi na staḥ

    yathā dvitīyaṃ śirastṛtīyo bāhur iti

    tad ucyate 'tra satām apyarthānām aṣṭadhopalabdhirna bhavati

    tadyathā