Sanskrit

1 shloka

  1. 1

    प्रतिविषयेषु श्रोत्रादीनां शब्दादिविषयेष्वध्यवसायो दृष्टं प्रत्यक्षम् इत्य् अर्थः

    त्रिविधम् अनुमानम् आख्यातम्

    पूर्ववच्छेषवत्सामान्यतोदृष्टम्चेति

    पूर्वम् अस्यास्तीति पूर्ववद्यथा

    मेघोन्नत्या वृष्टिम्साधयति पूर्वदृष्टत्वात्

    शेषवद्यथा

    समुद्राद् एकम्जलपलं लवणम् आसाद्य शेषस्याप्य् अस्ति लवणभाव इति

    सामान्यतोदृष्टं देशाद्देशान्तरं प्राप्तं दृष्टं गतिमच्चन्द्रतारकं चैत्रवत्

    यथा चैत्रनामानम्देशाद्देशान्तरं प्राप्तम् अवलोक्य गतिमान् अयम् इति तद्वच्चन्द्रतारकम् इति

    तथा पुष्पिताम्रदर्शनाद् अन्यत्र पुष्पिता आम्रा इति सामान्यतोदृष्टेन साधयति

    एतत्सामान्यतोदृष्टम्

    किंच तल्लिङ्गलिङ्गिपूर्वकम् इति

    तद् अनुमानं लिङ्गपूर्वकं यत्र लिङ्गेन लिङ्ग्यनुमीयते यथा दण्डेन यतिः

    लिङ्गिपूर्वकं च यत्र लिङ्गिना लिङ्गम् अनुमीयते

    यथा दृष्ट्वा यतिम् अस्येदम्त्रिदण्डम् इति

    आप्तश्रुतिर् आप्तवचनम्च

    आप्ता आचार्या ब्रह्मादयः

    श्रुतिर्वेदः

    आप्ताश्च श्रुतिश्चाप्तश्रुतिस्तद् उक्तम् आप्तवचनम् इति

    एवं त्रिविधं प्रमाणम् उक्तं तत्र केन प्रमाणेन किं साध्यम् उच्यते

    prativiṣayeṣu śrotrādīnāṃ śabdādiviṣayeṣvadhyavasāyo dṛṣṭaṃ pratyakṣam ity arthaḥ

    trividham anumānam ākhyātam

    pūrvavaccheṣavatsāmānyatodṛṣṭamceti

    pūrvam asyāstīti pūrvavadyathā

    meghonnatyā vṛṣṭimsādhayati pūrvadṛṣṭatvāt

    śeṣavadyathā

    samudrād ekamjalapalaṃ lavaṇam āsādya śeṣasyāpy asti lavaṇabhāva iti

    sāmānyatodṛṣṭaṃ deśāddeśāntaraṃ prāptaṃ dṛṣṭaṃ gatimaccandratārakaṃ caitravat

    yathā caitranāmānamdeśāddeśāntaraṃ prāptam avalokya gatimān ayam iti tadvaccandratārakam iti

    tathā puṣpitāmradarśanād anyatra puṣpitā āmrā iti sāmānyatodṛṣṭena sādhayati

    etatsāmānyatodṛṣṭam

    kiṃca talliṅgaliṅgipūrvakam iti

    tad anumānaṃ liṅgapūrvakaṃ yatra liṅgena liṅgyanumīyate yathā daṇḍena yatiḥ

    liṅgipūrvakaṃ ca yatra liṅginā liṅgam anumīyate

    yathā dṛṣṭvā yatim asyedamtridaṇḍam iti

    āptaśrutir āptavacanamca

    āptā ācāryā brahmādayaḥ

    śrutirvedaḥ

    āptāśca śrutiścāptaśrutistad uktam āptavacanam iti

    evaṃ trividhaṃ pramāṇam uktaṃ tatra kena pramāṇena kiṃ sādhyam ucyate