Sanskrit

1 shloka

  1. 1

    तमसस्तावद् अष्टधा भेदः

    प्रलयो ऽज्ञानाद्विभज्यते

    सोऽष्टासु प्रकृतिषु लीयते प्रधानबुद्ध्यहंकारपञ्चतन्मात्राष्टासु

    तत्र लीनम् आत्मानं मन्यते मुक्तो ऽहम् इति तमोभेद एषः

    अष्टविधस्य मोहस्य भेदो ऽष्टविध एवेत्यर्थः

    यत्राष्टगुणम् ऐश्वर्यं तत्र सङ्गाद् इन्द्रादयो देवा न मोक्षं प्राप्नुवन्ति

    पुनश्च तत्क्षये संसरन्त्येषो ऽष्टविधो मोह इति

    दशविधो महामोहः

    शब्दस्पर्शरूपरसगन्धा देवानाम् एते पञ्च विषयाः सुखलक्षणा मानुषाणाम् अप्येत एव शब्दादयः पञ्च विषयाः

    एवम् एतेषु दशसु महामोह इति

    तामिस्रो ऽष्टादशधा

    अष्टविधम् ऐश्वर्यं दृष्टानुश्रविका विषया दशैतेषाम् अष्टादशानाम्

    संपदम् अनुनन्दन्ति विपदं नानुमोदन्त्येषो ऽष्टादशविधो विकल्पस्तामिस्रः

    तथा तामिस्रम् अष्टगुणं ऐश्वर्यं दृष्टानुश्रविका दश विषयास्तथान्धतामिस्रो ऽप्यष्टादशभेद एव

    किंतु विषयसंपत्तौ संभोगकाले य एव म्रियते ऽष्टगुणैश्वर्याद्वा भ्रश्यते ततस्तस्य महद्दुःखम् उत्पद्यते

    सो ऽन्धतामिस्र इति

    एवं विपर्ययभेदास्तमःप्रभृतयः पञ्च प्रत्येकं भिद्यमाना द्विषष्टिभेदाः संवृत्ता इति

    अशक्तिभेदाः कथ्यन्ते

    tamasastāvad aṣṭadhā bhedaḥ

    pralayo 'jñānādvibhajyate

    so'ṣṭāsu prakṛtiṣu līyate pradhānabuddhyahaṃkārapañcatanmātrāṣṭāsu

    tatra līnam ātmānaṃ manyate mukto 'ham iti tamobheda eṣaḥ

    aṣṭavidhasya mohasya bhedo 'ṣṭavidha evetyarthaḥ

    yatrāṣṭaguṇam aiśvaryaṃ tatra saṅgād indrādayo devā na mokṣaṃ prāpnuvanti

    punaśca tatkṣaye saṃsarantyeṣo 'ṣṭavidho moha iti

    daśavidho mahāmohaḥ

    śabdasparśarūparasagandhā devānām ete pañca viṣayāḥ sukhalakṣaṇā mānuṣāṇām apyeta eva śabdādayaḥ pañca viṣayāḥ

    evam eteṣu daśasu mahāmoha iti

    tāmisro 'ṣṭādaśadhā

    aṣṭavidham aiśvaryaṃ dṛṣṭānuśravikā viṣayā daśaiteṣām aṣṭādaśānām

    saṃpadam anunandanti vipadaṃ nānumodantyeṣo 'ṣṭādaśavidho vikalpastāmisraḥ

    tathā tāmisram aṣṭaguṇaṃ aiśvaryaṃ dṛṣṭānuśravikā daśa viṣayāstathāndhatāmisro 'pyaṣṭādaśabheda eva

    kiṃtu viṣayasaṃpattau saṃbhogakāle ya eva mriyate 'ṣṭaguṇaiśvaryādvā bhraśyate tatastasya mahadduḥkham utpadyate

    so 'ndhatāmisra iti

    evaṃ viparyayabhedāstamaḥprabhṛtayaḥ pañca pratyekaṃ bhidyamānā dviṣaṣṭibhedāḥ saṃvṛttā iti

    aśaktibhedāḥ kathyante