Sanskrit

1 shloka

  1. 1

    सर्वेन्द्रियगतं त्रिष्वपि कालेषु सर्वम्

    प्रत्युपभोगम् उपभोगं प्रति

    देवमनुष्यतिर्यग्बुद्धीन्द्रियकर्मेन्द्रियद्वारेण सान्तःकरणा बुद्धिः साधयति सम्पादयति यस्मात्तस्मात्सैव च विशिनष्टि प्रधानपुरुषयोर्विषयविभागं करोति प्रधानपुरुषान्तरं नानात्वम् इत्यर्थः

    सूक्ष्मम् इत्य् अनधिकृततपश्चरणैर् अप्राप्यम्

    इयं प्रकृतिः सत्त्वरजस्तमसां साम्यावस्थेयं बुद्धिर् अयम् अहंकार एतानि पञ्च तन्मात्राण्येकादशेन्द्रियाणि पञ्च महाभूतान्ययम् अन्यः पुरुष एभ्यो व्यतिरिक्तः

    इत्येवं बोधयति बुद्धिर्यस्यावायाद् अपवर्गो भवति

    पूर्वम् उक्तं विशेषाविशेषविषयाणि

    तत्के विषयास्तान्दर्शयति

    sarvendriyagataṃ triṣvapi kāleṣu sarvam

    pratyupabhogam upabhogaṃ prati

    devamanuṣyatiryagbuddhīndriyakarmendriyadvāreṇa sāntaḥkaraṇā buddhiḥ sādhayati sampādayati yasmāttasmātsaiva ca viśinaṣṭi pradhānapuruṣayorviṣayavibhāgaṃ karoti pradhānapuruṣāntaraṃ nānātvam ityarthaḥ

    sūkṣmam ity anadhikṛtatapaścaraṇair aprāpyam

    iyaṃ prakṛtiḥ sattvarajastamasāṃ sāmyāvastheyaṃ buddhir ayam ahaṃkāra etāni pañca tanmātrāṇyekādaśendriyāṇi pañca mahābhūtānyayam anyaḥ puruṣa ebhyo vyatiriktaḥ

    ityevaṃ bodhayati buddhiryasyāvāyād apavargo bhavati

    pūrvam uktaṃ viśeṣāviśeṣaviṣayāṇi

    tatke viṣayāstāndarśayati