Sanskrit

1 shloka

  1. 1

    मात्रशब्दो विशेषार्थो ऽविशेषव्यावृत्त्यर्थः

    यथा भिक्षामात्रं लभ्यते नान्यो विशेष इति

    तथा चक्षू रूपमात्रे न रसादिष्वेवं शेषाण्यपि

    तद्यथा चक्षुषो रूपं जिह्वाया रसो घ्राणस्य गन्धः श्रोत्रस्य शब्दस्त्वचः स्पर्शः

    एवम् एषां बुद्धीन्द्रियाणां वृत्तिः कथिता

    कर्मेन्द्रियाणां वृत्तिः कथ्यते

    वचनादानविहरणोत्सर्गानन्दाश्च पञ्चानां कर्मेन्द्रियाणाम् इत्यर्थः

    वाचो वचनं हस्तयोरादानं पादयोर्विहरणं पायोर्भुक्तस्याहारस्य परिणतमलोत्सर्ग उपस्थस्यानन्दः सुतोत्पत्तिः

    विषया वृत्तिर् इति संबन्धः

    अधुना बुद्ध्यहंकारमनसाम् उच्यते

    mātraśabdo viśeṣārtho 'viśeṣavyāvṛttyarthaḥ

    yathā bhikṣāmātraṃ labhyate nānyo viśeṣa iti

    tathā cakṣū rūpamātre na rasādiṣvevaṃ śeṣāṇyapi

    tadyathā cakṣuṣo rūpaṃ jihvāyā raso ghrāṇasya gandhaḥ śrotrasya śabdastvacaḥ sparśaḥ

    evam eṣāṃ buddhīndriyāṇāṃ vṛttiḥ kathitā

    karmendriyāṇāṃ vṛttiḥ kathyate

    vacanādānaviharaṇotsargānandāśca pañcānāṃ karmendriyāṇām ityarthaḥ

    vāco vacanaṃ hastayorādānaṃ pādayorviharaṇaṃ pāyorbhuktasyāhārasya pariṇatamalotsarga upasthasyānandaḥ sutotpattiḥ

    viṣayā vṛttir iti saṃbandhaḥ

    adhunā buddhyahaṃkāramanasām ucyate