Sanskrit

1 shloka

  1. 1

    इह पुरुषश्चेतनावान्

    तेन चेतनावभाससंयुक्तं महदादिलिङ्गं चेतनावद् इव भवति

    यथा लोके घटः शीतसंयुक्तः शीत उष्णसंयुक्त उष्णः

    एवं महदादिलिङ्गं तस्य संयोगात्पुरुषसंयोगाच्चेतनावद् इव भवति

    तस्माद्गुणा अध्यवसायं कुर्वन्ति न पुरुषः

    यद्यपि लोके पुरुषः कर्ता गन्तेत्यादि प्रयुज्यते तथाप्यकर्ता पुरुषः

    कथम्

    गुणकर्तृत्वे च तथा कर्तेव भवत्युदासीनः

    गुणानां कर्तृत्वे सत्युदासीनो ऽपि पुरुषः कर्तेव भवति न कर्ता

    अत्र दृष्टान्तो भवति यथाचौरश्चौरैः सह गृहीतश्चौर इत्यवगम्यत एवं त्रयो गुणाः कर्तारस्तैः संयुक्तः पुरुषो ऽकर्तापि कर्ता भवति कर्तृसंयोगात्

    एवं व्यक्ताव्यक्तज्ञानां विभागो विख्यातो यद्विभागान्मोक्षप्राप्तिर् इति

    अथैतयोः प्रधानपुरुषयोः किंहेतुः संघातः

    उच्यते

    iha puruṣaścetanāvān

    tena cetanāvabhāsasaṃyuktaṃ mahadādiliṅgaṃ cetanāvad iva bhavati

    yathā loke ghaṭaḥ śītasaṃyuktaḥ śīta uṣṇasaṃyukta uṣṇaḥ

    evaṃ mahadādiliṅgaṃ tasya saṃyogātpuruṣasaṃyogāccetanāvad iva bhavati

    tasmādguṇā adhyavasāyaṃ kurvanti na puruṣaḥ

    yadyapi loke puruṣaḥ kartā gantetyādi prayujyate tathāpyakartā puruṣaḥ

    katham

    guṇakartṛtve ca tathā karteva bhavatyudāsīnaḥ

    guṇānāṃ kartṛtve satyudāsīno 'pi puruṣaḥ karteva bhavati na kartā

    atra dṛṣṭānto bhavati yathācauraścauraiḥ saha gṛhītaścaura ityavagamyata evaṃ trayo guṇāḥ kartārastaiḥ saṃyuktaḥ puruṣo 'kartāpi kartā bhavati kartṛsaṃyogāt

    evaṃ vyaktāvyaktajñānāṃ vibhāgo vikhyāto yadvibhāgānmokṣaprāptir iti

    athaitayoḥ pradhānapuruṣayoḥ kiṃhetuḥ saṃghātaḥ

    ucyate