Sanskrit

1 shloka

  1. 1

    जन्म च मरणं च करणानि च जन्ममरणकरणानि तेषां प्रतिनियमात्प्रत्येकनियमाद् इत्यर्थः

    यद्येक एवात्मा स्यात्तत एकस्य जन्मनि सर्व एव जायेरन्न् एकस्य मरणे सर्वे ऽपि म्रियेरन्न् एकस्य करणवैकल्ये बाधिर्यान्धत्वमूकत्वकुणित्वखञ्जत्वलक्षणे सर्वे ऽपि बधिरान्धकुणिखञ्जाः स्युः

    न चैवं भवति तस्माज्जन्ममरणकरणानां प्रतिनियमात्पुरुषबहुत्वं सिद्धम्

    इतश्चायुगपत्प्रवृत्तेश्च

    युगपद् एककालं न युगपद् अयुगपत्प्रवर्तनम्

    यस्माद् अयुगपद्धर्मादिषु प्रवृत्तेर्दृश्यते

    एके धर्मे प्रवृत्ता अन्ये धर्मे वैराग्ये ऽन्ये ज्ञाने ऽन्ये प्रवृत्ताः

    तस्माद् अयुगपत्प्रवृत्तेश्च बहव इति सिद्धम्

    किं चान्यत्त्रैगुण्यविपर्ययाच्चैव

    त्रिगुणभावविपर्ययाच्च पुरुषबहुत्वं सिद्धम्

    यथा सामान्ये जन्मन्येकः सात्त्विकः सुखी

    अन्यो राजसो दुःखी

    अन्यस्तामसो मोहवान्

    एवं त्रैगुण्यविपर्ययाद्बहुत्वं सिद्धम् इति

    अकर्ता पुरुष इत्येतद् उच्यते

    janma ca maraṇaṃ ca karaṇāni ca janmamaraṇakaraṇāni teṣāṃ pratiniyamātpratyekaniyamād ityarthaḥ

    yadyeka evātmā syāttata ekasya janmani sarva eva jāyerann ekasya maraṇe sarve 'pi mriyerann ekasya karaṇavaikalye bādhiryāndhatvamūkatvakuṇitvakhañjatvalakṣaṇe sarve 'pi badhirāndhakuṇikhañjāḥ syuḥ

    na caivaṃ bhavati tasmājjanmamaraṇakaraṇānāṃ pratiniyamātpuruṣabahutvaṃ siddham

    itaścāyugapatpravṛtteśca

    yugapad ekakālaṃ na yugapad ayugapatpravartanam

    yasmād ayugapaddharmādiṣu pravṛtterdṛśyate

    eke dharme pravṛttā anye dharme vairāgye 'nye jñāne 'nye pravṛttāḥ

    tasmād ayugapatpravṛtteśca bahava iti siddham

    kiṃ cānyattraiguṇyaviparyayāccaiva

    triguṇabhāvaviparyayācca puruṣabahutvaṃ siddham

    yathā sāmānye janmanyekaḥ sāttvikaḥ sukhī

    anyo rājaso duḥkhī

    anyastāmaso mohavān

    evaṃ traiguṇyaviparyayādbahutvaṃ siddham iti

    akartā puruṣa ityetad ucyate