26 shlokas
- 1
यद् उक्तं व्यक्ताव्यक्तज्ञविज्ञानान्मोक्षः प्राप्यत इति
yad uktaṃ vyaktāvyaktajñavijñānānmokṣaḥ prāpyata iti
- 2
तत्र व्यक्ताद् अनन्तरम् अव्यक्तं पञ्चभिः कारणैर् अधिगतम्
tatra vyaktād anantaram avyaktaṃ pañcabhiḥ kāraṇair adhigatam
- 3
अव्यक्तवत्पुरुषो ऽपि सूक्ष्मस्तस्याधुनानुमितास्तित्वं प्रतिक्रियते ऽस्ति पुरुषः
avyaktavatpuruṣo 'pi sūkṣmastasyādhunānumitāstitvaṃ pratikriyate 'sti puruṣaḥ
- 4
कस्मात्
kasmāt
- 5
संघातपरार्थत्वात्
saṃghātaparārthatvāt
- 6
यो ऽयं महदादिसंघातः स पुरुषार्थः
yo 'yaṃ mahadādisaṃghātaḥ sa puruṣārthaḥ
- 7
इत्यनुमीयते ऽचेतनत्वात्पर्यङ्कवद्यथा पर्यङ्कः प्रत्येकं गात्रोत्पलकपादपीठतूलीप्रच्छादनपटोपधानसंघातः परार्थो न हि स्वार्थः
ityanumīyate 'cetanatvātparyaṅkavadyathā paryaṅkaḥ pratyekaṃ gātrotpalakapādapīṭhatūlīpracchādanapaṭopadhānasaṃghātaḥ parārtho na hi svārthaḥ
- 8
पर्यङ्कस्य न हि किंचिद् अपि गात्रोत्पलाद्यवयवानां परस्परं कृत्यम् अस्ति
paryaṅkasya na hi kiṃcid api gātrotpalādyavayavānāṃ parasparaṃ kṛtyam asti
- 9
अतो ऽवगम्यते
ato 'vagamyate
- 10
अस्ति पुरुषो यः पर्यङ्के शेते यस्यार्थं पर्यङ्कः
asti puruṣo yaḥ paryaṅke śete yasyārthaṃ paryaṅkaḥ
- 11
तत्परार्थम् इदं शरीरं पञ्चानां महाभूतानां संघातो वर्तते
tatparārtham idaṃ śarīraṃ pañcānāṃ mahābhūtānāṃ saṃghāto vartate
- 12
अस्ति पुरुषो यस्येदं भोग्यं शरीरं भोग्यमहदादिसंघातरूपं समुत्पन्नम् इति
asti puruṣo yasyedaṃ bhogyaṃ śarīraṃ bhogyamahadādisaṃghātarūpaṃ samutpannam iti
- 13
इतश्चात्मास्ति त्रिगुणादिविपर्ययात्
itaścātmāsti triguṇādiviparyayāt
- 14
यद् उक्तं पूर्वस्याम् आर्यायां त्रिगुणम् अविवेकि विषय इत्यादि तस्माद्विपर्ययात्
yad uktaṃ pūrvasyām āryāyāṃ triguṇam aviveki viṣaya ityādi tasmādviparyayāt
- 15
येनोक्तं तद्विपरीतस्तथा च पुमान्
yenoktaṃ tadviparītastathā ca pumān
- 16
अधिष्ठानात्
adhiṣṭhānāt
- 17
यथेह लङ्घनप्लवनधावनसमर्थैर् अश्वैर्युक्तो रथः सारथिनाधिष्ठितः प्रवर्तते
yatheha laṅghanaplavanadhāvanasamarthair aśvairyukto rathaḥ sārathinādhiṣṭhitaḥ pravartate
- 18
तथात्माधिष्ठानाच्छरीरम् इति
tathātmādhiṣṭhānāccharīram iti
- 19
तथा चोक्तं षष्टितन्त्रे पुरुषाधिष्ठितं प्रधानं प्रवर्तते
tathā coktaṃ ṣaṣṭitantre puruṣādhiṣṭhitaṃ pradhānaṃ pravartate
- 20
अतो ऽस्त्यात्मा भोक्तृत्वात्
ato 'styātmā bhoktṛtvāt
- 21
यथा मधुराम्ललवणकटुतिक्तकषायषड्रसोपबृंहितस्य संयुक्तस्यान्नस्य साध्यत एवं महदादिलिङ्गस्य भोक्तृत्वाभावाद् अस्ति स आत्मा यस्येदं भोग्यं शरीरम् इति
yathā madhurāmlalavaṇakaṭutiktakaṣāyaṣaḍrasopabṛṃhitasya saṃyuktasyānnasya sādhyata evaṃ mahadādiliṅgasya bhoktṛtvābhāvād asti sa ātmā yasyedaṃ bhogyaṃ śarīram iti
- 22
इतश्च कैवल्यार्थं प्रवृत्तेश्च
itaśca kaivalyārthaṃ pravṛtteśca
- 23
केवलस्य भावः कैवल्यम्
kevalasya bhāvaḥ kaivalyam
- 24
तन्निमित्तं या च प्रवृत्तिस्तस्याः स्वकैवल्यार्थं प्रवृत्तेः सकाशाद् अनुमीयते ऽस्त्यात्मेति यतः सर्वो विद्वान् अविद्वांश्च संसारक्षयम् इच्छति
tannimittaṃ yā ca pravṛttistasyāḥ svakaivalyārthaṃ pravṛtteḥ sakāśād anumīyate 'styātmeti yataḥ sarvo vidvān avidvāṃśca saṃsārakṣayam icchati
- 25
एवम् एभिर्हेतुभिर् अस्त्यात्मा शरीराद्व्यतिरिक्तः
evam ebhirhetubhir astyātmā śarīrādvyatiriktaḥ
- 26
अथ स किम् एकः सर्वशरीरे ऽधिष्ठाता मणिरसनात्मकसूत्रवद् आहोस्विद्बहव आत्मानः प्रतिशरीरम् अधिष्ठातार इत्यत्रोच्यते
atha sa kim ekaḥ sarvaśarīre 'dhiṣṭhātā maṇirasanātmakasūtravad āhosvidbahava ātmānaḥ pratiśarīram adhiṣṭhātāra ityatrocyate

