47 shlokas
- 1
तत्र प्रमाणाभासजं ज्ञानं मिथ्याज्ञानम् उक्तं संशयविपर्ययादिलक्षणम्
tatra pramāṇābhāsajaṃ jñānaṃ mithyājñānam uktaṃ saṃśayaviparyayādilakṣaṇam
- 2
शास्त्रान्तरेभ्योऽपि तर्हि संशयादिनिवृत्तेर् अविशेषप्रसङ्ग इति चेन्न शास्त्रान्तरप्रणेतॄणाम् अपि विपर्ययानिवृत्तिप्रतिपादनाद् आचार्यवैशेष्यप्रकरणे
śāstrāntarebhyo'pi tarhi saṃśayādinivṛtter aviśeṣaprasaṅga iti cenna śāstrāntarapraṇetṝṇām api viparyayānivṛttipratipādanād ācāryavaiśeṣyaprakaraṇe
- 3
तन्न शास्त्रान्तरेभ्योऽपि संशयादिनिवृत्तिरिति
tanna śāstrāntarebhyo'pi saṃśayādinivṛttiriti
- 4
कामक्रोधद्वेषाः कलुषं तस्याप्यज्ञाने ऽन्तर्भावः
kāmakrodhadveṣāḥ kaluṣaṃ tasyāpyajñāne 'ntarbhāvaḥ
- 5
कस्मात्
kasmāt
- 6
अव्यक्तावस्थागमने प्रत्यनीकत्वात्
avyaktāvasthāgamane pratyanīkatvāt
- 7
तदिदं संशयादि कलुषं च सह बीजेन मिथ्याज्ञानम् इत्युच्यते
tadidaṃ saṃśayādi kaluṣaṃ ca saha bījena mithyājñānam ityucyate
- 8
द्वितीयं मलं दर्शयति अधर्मश्च इति
dvitīyaṃ malaṃ darśayati adharmaśca iti
- 9
पाप्मबीजं पापम् एवात्राधर्म इत्यभिप्रेतम्
pāpmabījaṃ pāpam evātrādharma ityabhipretam
- 10
तस्य सविकारस्यैकमलत्वं विकारविकारिणोरनन्यत्वाद् इति
tasya savikārasyaikamalatvaṃ vikāravikāriṇorananyatvād iti
- 11
सत्य् अप्य् अज्ञानकलुषसङ्गच्युतिहेतोर् अधर्मत्वे पापाख्य एवात्राधर्मो ऽभिप्रेत इति चः सूचयति
saty apy ajñānakaluṣasaṅgacyutihetor adharmatve pāpākhya evātrādharmo 'bhipreta iti caḥ sūcayati
- 12
तृतीयं मलम् आह
tṛtīyaṃ malam āha
- 13
सक्तिहेतुः इति
saktihetuḥ iti
- 14
सक्तिः सङ्गः विषयासक्तिलक्षणसुखं भाष्ये सुखाभिमान इत्यनेनोक्तम्
saktiḥ saṅgaḥ viṣayāsaktilakṣaṇasukhaṃ bhāṣye sukhābhimāna ityanenoktam
- 15
तस्यैव लक्षणार्थं भाष्यम् अविवेचनमिश्रणप्रेरणलक्षणो वनगजवत् इति
tasyaiva lakṣaṇārthaṃ bhāṣyam avivecanamiśraṇapreraṇalakṣaṇo vanagajavat iti
- 16
तस्य सङ्गस्य हेतुस्तन्मयकरणं विध्यन्तरोपार्जितो धर्मः सङ्गकर इति य उक्तः सह विकारेणासौ तृतीयो मल इति
tasya saṅgasya hetustanmayakaraṇaṃ vidhyantaropārjito dharmaḥ saṅgakara iti ya uktaḥ saha vikāreṇāsau tṛtīyo mala iti
- 17
चतुर्थं मलम् आह
caturthaṃ malam āha
- 18
च्युतिस्तथा इति
cyutistathā iti
- 19
रुद्रतत्त्वादीषच्चित्तं च्यवते विषयं न प्राप्नोति तच्चित्तच्यवनं च्युतिर् इत्युच्यते
rudratattvādīṣaccittaṃ cyavate viṣayaṃ na prāpnoti taccittacyavanaṃ cyutir ityucyate
- 20
तथाशब्दः समानार्थे
tathāśabdaḥ samānārthe
- 21
यथा मिथ्याज्ञानस्य स्वबीजेन सह मलत्वम् अधर्मसङ्गकरयोश्च सविकारेण तथा च्युतेरपि ऊष्मवद् अवस्थिताधर्माख्येन स्वबीजेन सह मलत्वम् इति
yathā mithyājñānasya svabījena saha malatvam adharmasaṅgakarayośca savikāreṇa tathā cyuterapi ūṣmavad avasthitādharmākhyena svabījena saha malatvam iti
- 22
अत्र भाष्यविरोधान्न मिथ्याज्ञानकलुषपाप्मसङ्गच्युतयः पुरुषस्य भावाश्चित्तविद्ययोर्वा
atra bhāṣyavirodhānna mithyājñānakaluṣapāpmasaṅgacyutayaḥ puruṣasya bhāvāścittavidyayorvā
- 23
नापि कलुषमिच्छाया भावः किंत्वधर्मविकारा एवैते ज्ञानेच्छाभ्यां सह क्षीरोदकवद् अभिन्ना इव गृह्यन्ते
nāpi kaluṣamicchāyā bhāvaḥ kiṃtvadharmavikārā evaite jñānecchābhyāṃ saha kṣīrodakavad abhinnā iva gṛhyante
- 24
तथा च सत्कार्यविचारे प्रपञ्चितमेतद् इति
tathā ca satkāryavicāre prapañcitametad iti
- 25
पञ्चमं मलमाह पशुत्वम् इति
pañcamaṃ malamāha paśutvam iti
- 26
धर्माधर्मव्यतिरिक्तः प्रतिघातानुमेयः पुरुषगुणः पशुत्वम्
dharmādharmavyatiriktaḥ pratighātānumeyaḥ puruṣaguṇaḥ paśutvam
- 27
तस्य चतुर्दशलक्षणोपेतस्य मलत्वम्
tasya caturdaśalakṣaṇopetasya malatvam
- 28
तानि च लक्षणान्य् असर्वज्ञत्वादीन्य् अपतित्वान्तानि सर्वज्ञत्वादिविपर्ययेणैव व्याख्यातानीति
tāni ca lakṣaṇāny asarvajñatvādīny apatitvāntāni sarvajñatvādiviparyayeṇaiva vyākhyātānīti
- 29
तच्चेत्थंभूतं पशुत्वं संसारस्यानादिकारणं प्रधानभूतम् इत्येवं मत्वाह मूलमिति
taccetthaṃbhūtaṃ paśutvaṃ saṃsārasyānādikāraṇaṃ pradhānabhūtam ityevaṃ matvāha mūlamiti
- 30
तथाहि कैवल्यगतानामन्यमलाभावे ऽपि पशुत्वादेव पुनः संसारापत्तिरिति
tathāhi kaivalyagatānāmanyamalābhāve 'pi paśutvādeva punaḥ saṃsārāpattiriti

