Sanskrit

इन्द्रः प्रजापतिमपृच्छत् भगवन्नभ्यस्तूय पृच्छामीति । पृच्छ वत्सेत्यब्रवीत् । किमयमोङ्कारः कस्य पुत्रः किं चैतच्छन्दः किं चैतद्वर्णः किं चैतद्ब्रह्मा ब्रह्म संपद्यते । तस्माद्वैतमोङ्कारं पूर्वमालोभस्वरितोदात्त एकाक्षर ओङ्कार ऋग्वेदे त्रैस्वर्योदात्त एकाक्षर ओङ्कारो यजुर्वेदे दीर्घप्लुतोदात्त एकाक्षर ओङ्कारः सामवेदे ह्रस्वोदात्त एकाक्षर: उकारोऽथर्ववेदेऽनुदात्तोदात्तद्विपद अ उ इत्यर्धचतस्रो मात्रा मकारे व्यञ्जनमित्याहु: । या सा प्रथमा मात्रा ब्रह्मदैवत्या रक्ता वर्णेन यस्तां ध्यायते नित्यं स गच्छेद्ब्राह्मं पदम् । या सा द्वितीया मात्रा विष्णुदैवत्या कृष्णा वर्णेन यस्तां ध्यायते नित्यं स गच्छेद्वैष्णवं पदम् । या सा तृतीया मात्रा ईशानदैवत्या कपिला वर्णेन यस्तां ध्यायते नित्यं स गच्छेदैशानं पदम् । या सार्धचतुर्थी मात्रासर्वदैवत्या व्यक्तीभूता खं विचरति शुद्धस्फटिकसन्निभा वर्णेन यस्तां ध्यायते नित्यं स गच्छेत् पदमनामकम् । ओङ्कारस्योत्पत्तिं विप्रो यो न जानाति तत्पुनरुपनयनं तस्माद्ब्राह्मणवचनमादर्तव्यम् । यथा लातव्यो गोत्रो ब्राह्मणः । पुत्रो गायत्रं छन्दः शुक्लो वर्णः । पुंसो वत्सो रुद्रो देवता । ओङ्कारो वेदानां उत्तरोपनिषदं व्याख्यास्यामः । को धातुरित्याप्तेर्धातुरवतिमप्येके । रूपसामान्याद्यर्थसामान्यान्यन्यदीयस्तस्मादापेरोङ्कारः सर्वमाप्नोतीत्यर्थः । कृदन्तमर्थवत्प्रातिपदिकमदर्शनं प्रत्ययस्य नाम संपद्यते । निपातेषु चैनं वैय्याकरणा उक्षत्तं समामनन्ति । तदव्ययीभूतमन्वर्थवाची शब्दो न व्येति कदाचनेति ।

Transliteration

indraḥ prajāpatimapṛcchat bhagavannabhyastūya pṛcchāmīti | pṛccha vatsetyabravīt | kimayamoṅkāraḥ kasya putraḥ kiṃ caitacchandaḥ kiṃ caitadvarṇaḥ kiṃ caitadbrahmā brahma saṃpadyate | tasmādvaitamoṅkāraṃ pūrvamālobhasvaritodātta ekākṣara oṅkāra ṛgvede traisvaryodātta ekākṣara oṅkāro yajurvede dīrghaplutodātta ekākṣara oṅkāraḥ sāmavede hrasvodātta ekākṣara: ukāro'tharvavede'nudāttodāttadvipada a u ityardhacatasro mātrā makāre vyañjanamityāhu: | yā sā prathamā mātrā brahmadaivatyā raktā varṇena yastāṃ dhyāyate nityaṃ sa gacchedbrāhmaṃ padam | yā sā dvitīyā mātrā viṣṇudaivatyā kṛṣṇā varṇena yastāṃ dhyāyate nityaṃ sa gacchedvaiṣṇavaṃ padam | yā sā tṛtīyā mātrā īśānadaivatyā kapilā varṇena yastāṃ dhyāyate nityaṃ sa gacchedaiśānaṃ padam | yā sārdhacaturthī mātrāsarvadaivatyā vyaktībhūtā khaṃ vicarati śuddhasphaṭikasannibhā varṇena yastāṃ dhyāyate nityaṃ sa gacchet padamanāmakam | oṅkārasyotpattiṃ vipro yo na jānāti tatpunarupanayanaṃ tasmādbrāhmaṇavacanamādartavyam | yathā lātavyo gotro brāhmaṇaḥ | putro gāyatraṃ chandaḥ śuklo varṇaḥ | puṃso vatso rudro devatā | oṅkāro vedānāṃ uttaropaniṣadaṃ vyākhyāsyāmaḥ | ko dhāturityāpterdhāturavatimapyeke | rūpasāmānyādyarthasāmānyānyanyadīyastasmādāperoṅkāraḥ sarvamāpnotītyarthaḥ | kṛdantamarthavatprātipadikamadarśanaṃ pratyayasya nāma saṃpadyate | nipāteṣu cainaṃ vaiyyākaraṇā ukṣattaṃ samāmananti | tadavyayībhūtamanvarthavācī śabdo na vyeti kadācaneti |

By System Admin

Translation

Draft in progress