hansopanisad 4
4यथा ह्यग्निः काष्ठेषु तिलेषु तैलमिव तं विदित्वा न मृत्युमत्येति । गुदमवष्टभ्याधाराद्वायुमुत्थाप्य स्वाधिष्ठानं त्रिः प्रदक्षिणीकृत्य मणिपूरकं गत्वा अनाहतमतिक्रम्य विशुद्धौ प्राणान्निरुध्याज्ञामनुध्यायन्ब्रह्मरन्ध्रं ध्यायन् त्रिमात्रोऽहमित्येवं सर्वदा ध्यायन्नथो नादमाधाराद्ब्रह्मरन्ध्रपर्यन्तं शुद्धस्फटिकसंकाशं स वै ब्रह्म परमात्मेत्युच्यते ॥ १ ॥ अथ हंस ऋषिः, अव्यक्तगायत्री छन्दः । परमहंसो देवता । हमिति बीजम् । स इति शक्तिः । सोऽहमिति कीलकम् । षट्संख्यया अहोरात्रयोरेकविंशतिसहस्राणि षदशतान्यधिकानि भवन्ति । सूर्याय सोमाय निरञ्जनाय निराभासाय तनुसूक्ष्म प्रचोदयादिति अग्नीषोमाभ्यां वौषट् हृदयाद्यङ्गन्यासकरन्यासौ भवतः । एवं कृत्वा हृदयेsष्टदले हंसात्मानं ध्यायेत् । अग्नीषोमौ पक्षावोंकारः शिरो बिन्दुस्तु नेत्रं मुखं रुद्रो रुद्राणी चरणौ बाहू कालश्चाग्निश्चोभे पार्श्वे भवतः । पश्यत्यनागारश्च शिष्टोभयपार्श्वे भवतः । एषोऽसौ परमहंसो भानुकोटिप्रतीकाशो येनेदं व्याप्तम् । तस्याष्टधा वृत्तिर्भवति । पूर्वदले पुण्ये मतिः आग्नेये निद्रालस्यादयो भवन्ति याम्ये क्रूरे मतिः नैर्ऋत्ये पापे मनीषा वारुण्यां क्रीडा वायव्ये गमनादौ बुद्धिः सैौम्ये रतिप्रीतिः ईशाने द्रव्यादानं मध्ये वैराग्यं केसरे जाग्रदवस्था कर्णिकायां स्वप्नं लिङ्गे सुषुप्तिः पद्मत्यागे तुरीयं यदा हंसो नादे लीनो भवति तदा तुर्यातीतमुन्मननमजपोपसंहारमित्यभिधीयते । एवं सर्वं हंसवशात्तस्मान्मनो विचार्यते । स एव जपकोट्यां नादमनुभवति एवं सर्वं हंसवशान्नादो दशविधो जायते । चिणीति प्रथमः । चिञ्चिणीति द्वितीयः । घण्टानादस्तृतीयः । शङ्खनादश्चतुर्थम् । पञ्चमस्तत्त्रीनादः । षष्ठस्तालनादः । सप्तमो वेणुनादः । अष्टमो मृदङ्गनादः । नवमो भेरीनादः । दशमो मेघनादः । नवमं परित्यज्य दशममेवाभ्यसेत् । प्रथमे चिञ्चिणीगात्रं द्वितीये गानभञ्जनम् । तृतीये खेदनं याति चतुर्थे कम्पते शिरः ॥ पञ्चमे स्रवते तालु षष्ठेऽमृतनिषेवणम् । सप्तमे गूढविज्ञानं परा वाचा तथाऽष्टमे ॥ अदृश्यं नवमे देहं दिव्यचक्षुस्तथाऽमलम् । दशमं परमं ब्रह्म भवेद्रह्मात्मसंनिधौ ॥ तस्मिन्मनो विलीयते मनसि संकल्पविकल्पे दग्धे पुण्यपापे सदाशिवः शक्त्यात्मा सर्वत्रावस्थितः स्वयंज्योतिः शुद्धो बुद्धो नित्यो निरञ्जनः शान्तः प्रकाशत इति ॥ ॐ वेदप्रवचनं वेदप्रवचनमिति ॥ २ ॥ ॐ पूर्णमद इति शान्तिः ॥
Transliteration
yathā hyagniḥ kāṣṭheṣu tileṣu tailamiva taṃ viditvā na mṛtyumatyeti | gudamavaṣṭabhyādhārādvāyumutthāpya svādhiṣṭhānaṃ triḥ pradakṣiṇīkṛtya maṇipūrakaṃ gatvā anāhatamatikramya viśuddhau prāṇānnirudhyājñāmanudhyāyanbrahmarandhraṃ dhyāyan trimātro'hamityevaṃ sarvadā dhyāyannatho nādamādhārādbrahmarandhraparyantaṃ śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ sa vai brahma paramātmetyucyate || 1 || atha haṃsa ṛṣiḥ, avyaktagāyatrī chandaḥ | paramahaṃso devatā | hamiti bījam | sa iti śaktiḥ | so'hamiti kīlakam | ṣaṭsaṃkhyayā ahorātrayorekaviṃśatisahasrāṇi ṣadaśatānyadhikāni bhavanti | sūryāya somāya nirañjanāya nirābhāsāya tanusūkṣma pracodayāditi agnīṣomābhyāṃ vauṣaṭ hṛdayādyaṅganyāsakaranyāsau bhavataḥ | evaṃ kṛtvā hṛdayesṣṭadale haṃsātmānaṃ dhyāyet | agnīṣomau pakṣāvoṃkāraḥ śiro bindustu netraṃ mukhaṃ rudro rudrāṇī caraṇau bāhū kālaścāgniścobhe pārśve bhavataḥ | paśyatyanāgāraśca śiṣṭobhayapārśve bhavataḥ | eṣo'sau paramahaṃso bhānukoṭipratīkāśo yenedaṃ vyāptam | tasyāṣṭadhā vṛttirbhavati | pūrvadale puṇye matiḥ āgneye nidrālasyādayo bhavanti yāmye krūre matiḥ nairṛtye pāpe manīṣā vāruṇyāṃ krīḍā vāyavye gamanādau buddhiḥ saiaumye ratiprītiḥ īśāne dravyādānaṃ madhye vairāgyaṃ kesare jāgradavasthā karṇikāyāṃ svapnaṃ liṅge suṣuptiḥ padmatyāge turīyaṃ yadā haṃso nāde līno bhavati tadā turyātītamunmananamajapopasaṃhāramityabhidhīyate | evaṃ sarvaṃ haṃsavaśāttasmānmano vicāryate | sa eva japakoṭyāṃ nādamanubhavati evaṃ sarvaṃ haṃsavaśānnādo daśavidho jāyate | ciṇīti prathamaḥ | ciñciṇīti dvitīyaḥ | ghaṇṭānādastṛtīyaḥ | śaṅkhanādaścaturtham | pañcamastattrīnādaḥ | ṣaṣṭhastālanādaḥ | saptamo veṇunādaḥ | aṣṭamo mṛdaṅganādaḥ | navamo bherīnādaḥ | daśamo meghanādaḥ | navamaṃ parityajya daśamamevābhyaset | prathame ciñciṇīgātraṃ dvitīye gānabhañjanam | tṛtīye khedanaṃ yāti caturthe kampate śiraḥ || pañcame sravate tālu ṣaṣṭhe'mṛtaniṣevaṇam | saptame gūḍhavijñānaṃ parā vācā tathā'ṣṭame || adṛśyaṃ navame dehaṃ divyacakṣustathā'malam | daśamaṃ paramaṃ brahma bhavedrahmātmasaṃnidhau || tasminmano vilīyate manasi saṃkalpavikalpe dagdhe puṇyapāpe sadāśivaḥ śaktyātmā sarvatrāvasthitaḥ svayaṃjyotiḥ śuddho buddho nityo nirañjanaḥ śāntaḥ prakāśata iti || oṃ vedapravacanaṃ vedapravacanamiti || 2 || oṃ pūrṇamada iti śāntiḥ ||
By System Admin
Translation
Draft in progress