60 shlokas
- 1
वंशे जातः सवितुर् अनघे मानयन्मानुषत्वं देवः श्रीमाञ्जनकतनयान्वेषणे जागरूकः
प्रत्यायाते पवनतनये निश्चितार्थः स कामी कल्पाकारां कथमपि निशाम् आ विभातं विषेहे
vaṃśe jātaḥ savitur anaghe mānayanmānuṣatvaṃ devaḥ śrīmāñjanakatanayānveṣaṇe jāgarūkaḥ
pratyāyāte pavanatanaye niścitārthaḥ sa kāmī kalpākārāṃ kathamapi niśām ā vibhātaṃ viṣehe
- 2
काल्ये सेनां कपिकुलपतेस्तूर्णम् उद्योजयिष्यन्दूरीभावाज्जनकदुहितुर्दूयमानान्तरात्मा
क्रीडाखेलं कमलसरसि क्वापि कालोपयातं राकाचन्द्रद्युतिसहचरं राजहंसं ददर्श
kālye senāṃ kapikulapatestūrṇam udyojayiṣyandūrībhāvājjanakaduhiturdūyamānāntarātmā
krīḍākhelaṃ kamalasarasi kvāpi kālopayātaṃ rākācandradyutisahacaraṃ rājahaṃsaṃ dadarśa
- 3
तस्मिन्सीतागतिम् अनुगते तद्दुकूलाङ्कमूर्तौ तन्मञ्जीरप्रतिमनिनदे न्यस्तनिष्पन्ददृष्टिः
वीरश्चेतोविलयम् अगमत्तन्मयात्मा मुहूर्तं शङ्के तीव्रं भवति समये शासनं मीनकेतोः
tasminsītāgatim anugate taddukūlāṅkamūrtau tanmañjīrapratimaninade nyastaniṣpandadṛṣṭiḥ
vīraścetovilayam agamattanmayātmā muhūrtaṃ śaṅke tīvraṃ bhavati samaye śāsanaṃ mīnaketoḥ
- 4
लब्धाश्वासः कथमपि तदा लक्ष्मणस्याग्रजन्मा संदेशेन प्रणयमहता मैथिलीं जीवयिष्यन्
चक्रे तस्मै सरसिजदलैः सोपचारां सपर्यां कान्ताश्लेषाद् अधिकसुभगः कामिनां दूतलाभः
labdhāśvāsaḥ kathamapi tadā lakṣmaṇasyāgrajanmā saṃdeśena praṇayamahatā maithilīṃ jīvayiṣyan
cakre tasmai sarasijadalaiḥ sopacārāṃ saparyāṃ kāntāśleṣād adhikasubhagaḥ kāmināṃ dūtalābhaḥ
- 5
कृत्वा तस्मिन्बहुमतिम् असौ भूयसीम् आञ्जनेयाद्गाढोन्मादः प्रणयपदवीं प्राप वार्तानभिज्ञे
विश्लेषेण क्षुभितमनसां मेघशैलद्रुमादौ याच्ञादैन्यं भवति किमुत क्वापि संवेदनार्हे
kṛtvā tasminbahumatim asau bhūyasīm āñjaneyādgāḍhonmādaḥ praṇayapadavīṃ prāpa vārtānabhijñe
viśleṣeṇa kṣubhitamanasāṃ meghaśailadrumādau yācñādainyaṃ bhavati kimuta kvāpi saṃvedanārhe
- 6
वेदोदन्वद्विभजनविदो वंशजं विश्वमूर्तेर् आहुः सिद्धाः कमलवसतेर् औपवाह्यं भवन्तम्
लब्धं येन प्रगुणगतिना तत्प्रियायाः सकाशात्तत्सावर्ण्यं श्रवणरसनास्वादयोग्या सुधा च
vedodanvadvibhajanavido vaṃśajaṃ viśvamūrter āhuḥ siddhāḥ kamalavasater aupavāhyaṃ bhavantam
labdhaṃ yena praguṇagatinā tatpriyāyāḥ sakāśāttatsāvarṇyaṃ śravaṇarasanāsvādayogyā sudhā ca
- 7
मध्ये केचित्वयम् इह सखे केवलं मानुषाणां व्यक्तोत्कर्षो महति भुवने व्योमगानां पतिस्त्वम्
स्थाने दूत्यं तद् अपि भवतः संश्रितत्राणहेतोः सर्वस्रष्टा विधिर् अपि यतः सारथित्वेन तस्थौ
madhye kecitvayam iha sakhe kevalaṃ mānuṣāṇāṃ vyaktotkarṣo mahati bhuvane vyomagānāṃ patistvam
sthāne dūtyaṃ tad api bhavataḥ saṃśritatrāṇahetoḥ sarvasraṣṭā vidhir api yataḥ sārathitvena tasthau
- 8
इच्छामात्राज्जगद् अपरथा संविधातुं क्षमाणाम् इक्ष्वाकूणां प्रकृतिमहताम् ईदृशीं प्रेक्ष्य वेलाम्
लक्ष्यालक्ष्ये जलधिपयसा लब्धसंस्थां त्रिकूटे लङ्कां गन्तुं तव समुचितं राक्षसीं राजधानीम्
icchāmātrājjagad aparathā saṃvidhātuṃ kṣamāṇām ikṣvākūṇāṃ prakṛtimahatām īdṛśīṃ prekṣya velām
lakṣyālakṣye jaladhipayasā labdhasaṃsthāṃ trikūṭe laṅkāṃ gantuṃ tava samucitaṃ rākṣasīṃ rājadhānīm
- 9
स्थानैर्दिव्यैर् उपचितगुणां चन्दनारण्यरम्यां मुक्तासूतिं मलयमरुतां मातरं दक्षिणाशाम्
अस्मत्प्रीत्यै जनकतनयाजीवितार्थं च गच्छन्न् एकं रक्षःपदम् इति सखे दोषलेशं सहेथाः
sthānairdivyair upacitaguṇāṃ candanāraṇyaramyāṃ muktāsūtiṃ malayamarutāṃ mātaraṃ dakṣiṇāśām
asmatprītyai janakatanayājīvitārthaṃ ca gacchann ekaṃ rakṣaḥpadam iti sakhe doṣaleśaṃ sahethāḥ
- 10
वाचालानाम् इव जडधियां सत्कवौ दूरयाते कैलासाय त्वयि गतवति क्षीबताम् आश्रितानाम्
संमोदस्ते पथि परिणमेच्चन्द्रकैर् उज्झितानां मेघापाये विपिनशिखिनां वीक्ष्य वाचंयमत्वम्
vācālānām iva jaḍadhiyāṃ satkavau dūrayāte kailāsāya tvayi gatavati kṣībatām āśritānām
saṃmodaste pathi pariṇameccandrakair ujjhitānāṃ meghāpāye vipinaśikhināṃ vīkṣya vācaṃyamatvam
- 11
आरक्तानां नवमधु शनैर् आपिबन्पद्मिनीनां कालोन्निद्रे कुवलयवने घूर्णमानः सलीलम्
स्विन्नो दानैर्विपिनकरिणां सौम्य सेविष्यते त्वाम् आमोदानाम् अहमहमिकाम् आदिशन्गन्धवाहः
āraktānāṃ navamadhu śanair āpibanpadminīnāṃ kālonnidre kuvalayavane ghūrṇamānaḥ salīlam
svinno dānairvipinakariṇāṃ saumya seviṣyate tvām āmodānām ahamahamikām ādiśangandhavāhaḥ
- 12
पर्याप्तं ते पवनचलितैर् अङ्गरागं परागैः स्थाने कुर्युः समसमुदयाद्बन्धवो बन्धुजीवाः
येनान्विष्यस्य् अचलतनयापादलाक्षानुषक्तं चूडाचन्द्रं पुरविजयिनः स्वर्णदीफेनपूर्णम्
paryāptaṃ te pavanacalitair aṅgarāgaṃ parāgaiḥ sthāne kuryuḥ samasamudayādbandhavo bandhujīvāḥ
yenānviṣyasy acalatanayāpādalākṣānuṣaktaṃ cūḍācandraṃ puravijayinaḥ svarṇadīphenapūrṇam
- 13
सूक्ष्माकारैर्दिनकरकरैः कल्पितान्तःशलाकाः शारोपान्ताः शतमखधनुःशेषचित्रांशुकेन
ऊढाः पश्चाद् उचितगतिना वायुना राजहंस छत्रायेरन्नभसि भवतः शारदा वारिवाहाः
sūkṣmākārairdinakarakaraiḥ kalpitāntaḥśalākāḥ śāropāntāḥ śatamakhadhanuḥśeṣacitrāṃśukena
ūḍhāḥ paścād ucitagatinā vāyunā rājahaṃsa chatrāyerannabhasi bhavataḥ śāradā vārivāhāḥ
- 14
द्रक्ष्यस्य् एवं प्रियसख सुखं लङ्घिताध्वा सखीं ते सीतां क्षेत्रे जनकनृपतेर् उत्थितां सीरकृष्टे
गोपायन्ती तनुम् अपि निजां या कथंचिन्मदर्थं भूमौ लोके वहति महतीम् एकपत्नीसमाख्यां
drakṣyasy evaṃ priyasakha sukhaṃ laṅghitādhvā sakhīṃ te sītāṃ kṣetre janakanṛpater utthitāṃ sīrakṛṣṭe
gopāyantī tanum api nijāṃ yā kathaṃcinmadarthaṃ bhūmau loke vahati mahatīm ekapatnīsamākhyāṃ
- 15
प्रक्षीणां त्वद्विरहसमये जातहर्षाम् इदानीं प्रत्यायास्यन्न् अनुनय शनैः पद्मिनीं स्वादुवाचा
सा ते तन्त्रीस्वनसुभगया स्याद् इतीहाभ्यनुज्ञां मन्ये कुर्यान्मधुकरगिरा मैथिलीसौहृदेन
prakṣīṇāṃ tvadvirahasamaye jātaharṣām idānīṃ pratyāyāsyann anunaya śanaiḥ padminīṃ svāduvācā
sā te tantrīsvanasubhagayā syād itīhābhyanujñāṃ manye kuryānmadhukaragirā maithilīsauhṛdena
- 16
सार्धं कान्तैः शबरसुदृशाम् अद्रिकुञ्जेषु रागाद् आसीनानां क्षणम् असमये दृश्यचन्द्रोदयश्रीः
उड्डीयेथाः सरसिजवनाद्दक्षिणाशानुसारी पश्यन्दूरात्प्रबलगरुतां पक्षिणां दत्तवर्त्मा
sārdhaṃ kāntaiḥ śabarasudṛśām adrikuñjeṣu rāgād āsīnānāṃ kṣaṇam asamaye dṛśyacandrodayaśrīḥ
uḍḍīyethāḥ sarasijavanāddakṣiṇāśānusārī paśyandūrātprabalagarutāṃ pakṣiṇāṃ dattavartmā
- 17
अङ्गीकुर्वन्न् अमृतरुचिराम् उत्पतिष्णोः सलीलं छायाम् अन्तस्तव मणिमयो माल्यवान् एष शैलः
शोभां वक्ष्यत्य् अधिकललितां शोभमानाम् अतीन्दोर्देवस्यादेर् उपजनयतो मानसाद् इन्दुबिम्बम्
aṅgīkurvann amṛtarucirām utpatiṣṇoḥ salīlaṃ chāyām antastava maṇimayo mālyavān eṣa śailaḥ
śobhāṃ vakṣyaty adhikalalitāṃ śobhamānām atīndordevasyāder upajanayato mānasād indubimbam
- 18
मार्गौ सम्यङ्मम हनुमता वर्णितौ द्वौ तयोस्ते सह्यासन्नो ऽप्य् अनघसुभगः पश्चिमो नित्यवर्षः
प्राचीनेषु प्रतिजनपदं संहताव् अद्भुतानां मग्ना दृष्टिः कथम् अपि सखे मत्कृते ते निवार्या
mārgau samyaṅmama hanumatā varṇitau dvau tayoste sahyāsanno 'py anaghasubhagaḥ paścimo nityavarṣaḥ
prācīneṣu pratijanapadaṃ saṃhatāv adbhutānāṃ magnā dṛṣṭiḥ katham api sakhe matkṛte te nivāryā
- 19
श्रुत्वा शब्दं श्रवणमधुरं तावकं पामरीणां प्रत्यासन्नात्सपदि भवनात्सादरं निर्गतानाम्
अभ्रूभङ्गे ऽप्य् अधिकसुभगैर्निश्चिताङ्गः कटाक्षैर्देशान् एतान्वनगिरिनदीसंविभक्तान्व्यतीयाः
śrutvā śabdaṃ śravaṇamadhuraṃ tāvakaṃ pāmarīṇāṃ pratyāsannātsapadi bhavanātsādaraṃ nirgatānām
abhrūbhaṅge 'py adhikasubhagairniścitāṅgaḥ kaṭākṣairdeśān etānvanagirinadīsaṃvibhaktānvyatīyāḥ
- 20
इक्षुच्छाये किसलयमयं तल्पम् आतस्थुषीणां संलापैस्तैर्मुदितमनसां शालिसंरक्षिकाणाम्
कर्णाटान्ध्रव्यतिकरवशात्कर्बुरे गीतिभेदे मुह्यन्तीनां मदनकलुषं मौग्ध्यम् आस्वादयेथाः
ikṣucchāye kisalayamayaṃ talpam ātasthuṣīṇāṃ saṃlāpaistairmuditamanasāṃ śālisaṃrakṣikāṇām
karṇāṭāndhravyatikaravaśātkarbure gītibhede muhyantīnāṃ madanakaluṣaṃ maugdhyam āsvādayethāḥ
- 21
विष्णोर्वासाद् अवनिवहनाद्बद्धरत्नैः शिरोभिः शेषः साक्षाद् अयम् इति जनैः सम्यग् उन्नीयमानः
अभ्रैर्युक्तो लघुभिर् अचिरोन्मुक्तनिर्मोककल्पैर् अग्रे भावी तदनु नयने रञ्जयन्न् अञ्जनाद्रिः
viṣṇorvāsād avanivahanādbaddharatnaiḥ śirobhiḥ śeṣaḥ sākṣād ayam iti janaiḥ samyag unnīyamānaḥ
abhrairyukto laghubhir acironmuktanirmokakalpair agre bhāvī tadanu nayane rañjayann añjanādriḥ
- 22
तत्रारूढैर्महति मनुजैः स्वर्गिभिश्चावतीर्णैः सत्त्वोन्मेषाद्व्यपगतमिथस्तारतम्यादिभेदैः
साधारण्यात्फलपरिणतेः संघशो बध्यमानां शक्त्या कामं मधुविजयिनस्त्वं च कुर्याः सपर्याम्
tatrārūḍhairmahati manujaiḥ svargibhiścāvatīrṇaiḥ sattvonmeṣādvyapagatamithastāratamyādibhedaiḥ
sādhāraṇyātphalapariṇateḥ saṃghaśo badhyamānāṃ śaktyā kāmaṃ madhuvijayinastvaṃ ca kuryāḥ saparyām
- 23
स्तोकोन्मग्नस्फुरितपुलिनां त्वन्निवासेच्छयेव द्रक्ष्यस्यारात्कनकमुखरां दक्षिणाम् अञ्जनाद्रेः
आसन्नानां वनविटपिनां वीचिहस्तैः प्रसूनान्य् अर्चाहेतोर् उपहरति या नूनम् अर्धेन्दुमौलेः
stokonmagnasphuritapulināṃ tvannivāsecchayeva drakṣyasyārātkanakamukharāṃ dakṣiṇām añjanādreḥ
āsannānāṃ vanaviṭapināṃ vīcihastaiḥ prasūnāny arcāhetor upaharati yā nūnam ardhendumauleḥ
- 24
निर्विश्यैनां निभृतम् अनभिव्यक्तमञ्जुप्रणादो मन्दाधूतः पुलिनपवनैर्वञ्जुलामोदगर्भैः
अव्यासङ्गः सपदि पदवीं संश्रयान्यैर् अलङ्घ्यो बन्दीकुर्युस्तटवसतयो मा भवन्तं किराताः
nirviśyaināṃ nibhṛtam anabhivyaktamañjupraṇādo mandādhūtaḥ pulinapavanairvañjulāmodagarbhaiḥ
avyāsaṅgaḥ sapadi padavīṃ saṃśrayānyair alaṅghyo bandīkuryustaṭavasatayo mā bhavantaṃ kirātāḥ
- 25
तुण्डीराख्यं तदनु महितं मण्डलं वीक्षमाणः क्षेत्रं यायाः क्षपितदुरितं तत्र सत्यव्रताख्यम्
पत्यौ रोषात्सलिलवपुषो यत्र वाग्देवतायाः सेतुर्जज्ञे सकलजगताम् एकसेतुः स देवः
tuṇḍīrākhyaṃ tadanu mahitaṃ maṇḍalaṃ vīkṣamāṇaḥ kṣetraṃ yāyāḥ kṣapitaduritaṃ tatra satyavratākhyam
patyau roṣātsalilavapuṣo yatra vāgdevatāyāḥ seturjajñe sakalajagatām ekasetuḥ sa devaḥ
- 26
नानारत्नैर् उपचितगुणां नित्यसंगीतनादां भूमेर्द्रक्ष्यस्य् उचितविभवं भूषणं तत्र काञ्चीम्
यस्यां नित्यं निहितनयनो हस्तिशैलाधिवासी द्वन्द्वातीतः स खलु पुरुषो दृश्यते सत्यकामः
nānāratnair upacitaguṇāṃ nityasaṃgītanādāṃ bhūmerdrakṣyasy ucitavibhavaṃ bhūṣaṇaṃ tatra kāñcīm
yasyāṃ nityaṃ nihitanayano hastiśailādhivāsī dvandvātītaḥ sa khalu puruṣo dṛśyate satyakāmaḥ
- 27
ताम् आसीदन्प्रणम नगरीं भक्तिनम्रेण मूर्ध्ना जाताम् आदौ कृतयुगमुखे धातुर् इच्छावशेन
यद्वीथीनां करिगिरिपतेर्वाहवेगावधूतान् अन्यान्रेणूंस्त्रिदशपतयो धारयन्त्य् उत्तमाङ्गैः
tām āsīdanpraṇama nagarīṃ bhaktinamreṇa mūrdhnā jātām ādau kṛtayugamukhe dhātur icchāvaśena
yadvīthīnāṃ karigiripatervāhavegāvadhūtān anyānreṇūṃstridaśapatayo dhārayanty uttamāṅgaiḥ
- 28
मन्दाधूतात्तदनु महितो निःसृतश्चूतषण्डात्पार्श्वे तस्याः पशुपतिशिरश्चन्द्रनीहारवाही
दूरात्प्राप्तं प्रियसखम् इव त्वाम् उपैष्यत्य् अवश्यं कम्पापाथःकमलवनिकाकामुको गन्धवाहः
mandādhūtāttadanu mahito niḥsṛtaścūtaṣaṇḍātpārśve tasyāḥ paśupatiśiraścandranīhāravāhī
dūrātprāptaṃ priyasakham iva tvām upaiṣyaty avaśyaṃ kampāpāthaḥkamalavanikākāmuko gandhavāhaḥ
- 29
वर्णस्तोमैर् इव परिणता सप्तभेदैर्महौघैर्मान्या मध्येनगरम् अभितः सेविता देवताभिः
स्वच्छस्वादुप्रसरसुभगा स्वामिनी वः कवीनां वेगासंज्ञां वहति महतीं वल्लभा पद्मयोनेः
varṇastomair iva pariṇatā saptabhedairmahaughairmānyā madhyenagaram abhitaḥ sevitā devatābhiḥ
svacchasvāduprasarasubhagā svāminī vaḥ kavīnāṃ vegāsaṃjñāṃ vahati mahatīṃ vallabhā padmayoneḥ
- 30
तीर्थे पुंसां शमितकलुषे तत्र सारस्वताख्ये स्नात्वा सार्धं मुनिभिर् अनघैः सम्यग् उल्लासिताङ्गः
विश्वं चित्ते विगतरजसि व्यञ्जयन्तीम् अशेषं वक्ष्यस्य् अन्तर्बहिर् अपि परां शुद्धिम् अक्षेपणीयाम्
tīrthe puṃsāṃ śamitakaluṣe tatra sārasvatākhye snātvā sārdhaṃ munibhir anaghaiḥ samyag ullāsitāṅgaḥ
viśvaṃ citte vigatarajasi vyañjayantīm aśeṣaṃ vakṣyasy antarbahir api parāṃ śuddhim akṣepaṇīyām

