50 shlokas
- 1
अथ लोहकल्पः
atha lohakalpaḥ
- 2
पातञ्जले तथा तन्त्रे लोहा बहुविधा मताः
pātañjale tathā tantre lohā bahuvidhā matāḥ
- 3
दुष्प्राप्यत्वान्निष्फलत्वाच्च लिख्यते हि भिदा मया
duṣprāpyatvānniṣphalatvācca likhyate hi bhidā mayā
- 4
चारुत्वाद्भद्रवज्रं तु पाण्डिकान्तादयो यथा
रूपैर्गुणैश्च कथ्यन्ते ते नागार्जुनदेशतः
cārutvādbhadravajraṃ tu pāṇḍikāntādayo yathā
rūpairguṇaiśca kathyante te nāgārjunadeśataḥ
- 5
सामान्याद्द्विगुणं प्रोक्तं तस्मादष्टगुणं कलिः
कलेर्दशगुणं भद्रं भद्राद्वज्रं सहस्रधा
sāmānyāddviguṇaṃ proktaṃ tasmādaṣṭaguṇaṃ kaliḥ
kalerdaśaguṇaṃ bhadraṃ bhadrādvajraṃ sahasradhā
- 6
वज्रात्सहस्रगुणितात्पाडिनी दशभिर्गुणैः
ततः कोटिसहस्रत्वाद् अयः कान्तं महाफलम्
vajrātsahasraguṇitātpāḍinī daśabhirguṇaiḥ
tataḥ koṭisahasratvād ayaḥ kāntaṃ mahāphalam
- 7
इति
iti
- 8
तत्र विशेष उच्यते
काञ्जीजितं तुलाङ्गं स्यादाज्यवर्णमयो विदुः
काशताडं कृशाङ्गं च शुलां गन्धो दुदेशतम्
tatra viśeṣa ucyate
kāñjījitaṃ tulāṅgaṃ syādājyavarṇamayo viduḥ
kāśatāḍaṃ kṛśāṅgaṃ ca śulāṃ gandho dudeśatam
- 9
पण्डितं द्विविधं कृष्णं शुक्लं च समतार्द्रकम्
भद्रमेरण्डबीजाभं स्नुहीपत्रनिभं तथा
paṇḍitaṃ dvividhaṃ kṛṣṇaṃ śuklaṃ ca samatārdrakam
bhadrameraṇḍabījābhaṃ snuhīpatranibhaṃ tathā
- 10
वज्रं दमनपत्राभम् ईषत्स्वर्णच्छविस्तथा
कान्तं मृदुतरं ताररुक्मकान्तः सिताकरम्
vajraṃ damanapatrābham īṣatsvarṇacchavistathā
kāntaṃ mṛdutaraṃ tārarukmakāntaḥ sitākaram
- 11
स्वादुर्यत्र भवेन्निम्बकल्को रात्रिदिवोषितः
कान्तं तदुत्तमं यच्च शिलारूपेण वार्त्तिकम्
svāduryatra bhavennimbakalko rātridivoṣitaḥ
kāntaṃ taduttamaṃ yacca śilārūpeṇa vārttikam
- 12
कह्वोणम् उत्तमं कान्तम् अतोऽन्यन्मध्यमं मतम्
क्षुद्राण्डं गुरुताडं स्यात्कलिङ्गजमयो मतम्
kahvoṇam uttamaṃ kāntam ato'nyanmadhyamaṃ matam
kṣudrāṇḍaṃ gurutāḍaṃ syātkaliṅgajamayo matam
- 13
रुक्मारुक्मप्रतीकाशं तीक्ष्णं मृदुफलं मतम्
तत्तदाकरसम्भूतं तत्तद्रोगविनाशनम्
rukmārukmapratīkāśaṃ tīkṣṇaṃ mṛduphalaṃ matam
tattadākarasambhūtaṃ tattadrogavināśanam
- 14
तेन तस्य परीक्षायां याते मदिमदेतकम्
इति लोहभेदाः
tena tasya parīkṣāyāṃ yāte madimadetakam
iti lohabhedāḥ
- 15
अथ मारणम्
atha māraṇam
- 16
वज्रं पञ्चादिकं तेषां भेदा याज्यतमं शुभम्
प्राक्पञ्चपलाद् ऊर्ध्वं यावद् आ षोडशं पलम्
vajraṃ pañcādikaṃ teṣāṃ bhedā yājyatamaṃ śubham
prākpañcapalād ūrdhvaṃ yāvad ā ṣoḍaśaṃ palam
- 17
अथ लोहशोधनम्
त्रिफलात्रिगुणैस्तोयैस्त्रिफला षोडशं पलम्
तत्क्वाथे पादशेषे तु लोहस्य पलपञ्चकम्
atha lohaśodhanam
triphalātriguṇaistoyaistriphalā ṣoḍaśaṃ palam
tatkvāthe pādaśeṣe tu lohasya palapañcakam
- 18
कृत्वा पत्राणि तप्तानि सप्तवारं निषेचयेत्
एवं प्रलीयते दोषो गिरिजो लोहसंभवः
kṛtvā patrāṇi taptāni saptavāraṃ niṣecayet
evaṃ pralīyate doṣo girijo lohasaṃbhavaḥ
- 19
इति
iti
- 20
अथ मारणे पुटप्रशंसा
पुटैर्दोषविनाशः स्यात्पुटादेव गुणोदयः
म्रियते च पुटाल्लोहं पुटांस्तस्मात्समाचरेत्
atha māraṇe puṭapraśaṃsā
puṭairdoṣavināśaḥ syātpuṭādeva guṇodayaḥ
mriyate ca puṭāllohaṃ puṭāṃstasmātsamācaret
- 21
यथा यथा प्रदीयन्ते पुटाश्च बहवोऽयसि
तथा तथा प्रवर्धन्ते गुणाः शतसहस्रशः
yathā yathā pradīyante puṭāśca bahavo'yasi
tathā tathā pravardhante guṇāḥ śatasahasraśaḥ
- 22
तावल्लोहं पुटेद्वैद्यो यावच्चूर्णीकृतं जले
तन्निस्तरेल्लघुत्वेन नीरे तरति हंसवत्
tāvallohaṃ puṭedvaidyo yāvaccūrṇīkṛtaṃ jale
tannistarellaghutvena nīre tarati haṃsavat
- 23
तावन्न चूर्णयेदेवं यावत्कज्जलिसंनिभम्
करोति निहितं नेत्रे नैव पीडा मनागपि
tāvanna cūrṇayedevaṃ yāvatkajjalisaṃnibham
karoti nihitaṃ netre naiva pīḍā manāgapi
- 24
पुटे पुटे क्वाथयित्वा स्थालीपाकं प्रदापयेत्
पुटैकमन्तरे वापि क्षालनं व्ययभीतितः
puṭe puṭe kvāthayitvā sthālīpākaṃ pradāpayet
puṭaikamantare vāpi kṣālanaṃ vyayabhītitaḥ
- 25
इति
iti
- 26
अथ दोषभेदेन पुटानाह
पाकः फलाम्बुदशमूलरसेन वायौ पित्ते तु शीतमधुरैस्त्रिफलैर्विदार्याः
तज्ज्ञैः शतावरिजटास्वरसेन देयः श्लेष्माणके तु दशमूलरसार्द्रकेण
atha doṣabhedena puṭānāha
pākaḥ phalāmbudaśamūlarasena vāyau pitte tu śītamadhuraistriphalairvidāryāḥ
tajjñaiḥ śatāvarijaṭāsvarasena deyaḥ śleṣmāṇake tu daśamūlarasārdrakeṇa
- 27
वातश्लेष्मविकारेषु श्वयथौ विविधात्मके
वर्षाभूशृङ्गवेराभ्यां माणकेन विशेषतः
vātaśleṣmavikāreṣu śvayathau vividhātmake
varṣābhūśṛṅgaverābhyāṃ māṇakena viśeṣataḥ
- 28
इति
iti
- 29
माणकः माणकन्दः
पित्तानिले पित्तयुते च रक्ते द्राक्षाविदारीशतमूलिकाभिः
क्षीरकाकोलीकाकोल्या च मधूकपुष्पैः खर्जूरकेणापि
māṇakaḥ māṇakandaḥ
pittānile pittayute ca rakte drākṣāvidārīśatamūlikābhiḥ
kṣīrakākolīkākolyā ca madhūkapuṣpaiḥ kharjūrakeṇāpi
- 30
तथैव देयाः
tathaiva deyāḥ

