84 shlokas
- 1
सर्वेषामपि मुक्त्यर्थं मुक्तिमार्गस्य दर्शनम्
देवेश ज्ञानमाचारं कृपया कथयस्व मे
sarveṣāmapi muktyarthaṃ muktimārgasya darśanam
deveśa jñānamācāraṃ kṛpayā kathayasva me
- 2
ईश्वर उवाच
ज्ञानाचारौ वरारोहे कथयामि तवाधुना
प्रविशन्ति यतो मोक्षं ज्ञानिनो ध्वस्तकल्मषम्
īśvara uvāca
jñānācārau varārohe kathayāmi tavādhunā
praviśanti yato mokṣaṃ jñānino dhvastakalmaṣam
- 3
येषां बोधेन संजातं कालज्ञानं वरानने
न तेषां जायते बोधः शास्त्रकोटिशतैरपि
yeṣāṃ bodhena saṃjātaṃ kālajñānaṃ varānane
na teṣāṃ jāyate bodhaḥ śāstrakoṭiśatairapi
- 4
अतो हि निर्भयो विद्वान्निःशङ्को विगतस्पृहः
ज्ञानोत्साहपरो भूयात्श्रद्दधानो निराकुलः
ato hi nirbhayo vidvānniḥśaṅko vigataspṛhaḥ
jñānotsāhaparo bhūyātśraddadhāno nirākulaḥ
- 5
निर्ममः करुणोपेतः सर्वभूताभयप्रदः
भजेत्कालोत्तरं देवि मुमुक्षुर्योगतत्परः
nirmamaḥ karuṇopetaḥ sarvabhūtābhayapradaḥ
bhajetkālottaraṃ devi mumukṣuryogatatparaḥ
- 6
स ब्रह्मा स शिवो विष्णुः स इन्द्रः स षडाननः
स गुरुः सर्वदेवाश्च स योगी स तपोधनः
sa brahmā sa śivo viṣṇuḥ sa indraḥ sa ṣaḍānanaḥ
sa guruḥ sarvadevāśca sa yogī sa tapodhanaḥ
- 7
पण्डितः स महाभागः कृतार्थः परमार्थतः
चलद्वायुसमं चित्तं ध्रियते येन निश्चलम्
paṇḍitaḥ sa mahābhāgaḥ kṛtārthaḥ paramārthataḥ
caladvāyusamaṃ cittaṃ dhriyate yena niścalam
- 8
स उपायो मिमोक्षस्य सदुपात्तगुणस्तु सः
सा प्रज्ञा तदिह स्थैर्यं तत्पुण्यं व्यवसायिनाम्
sa upāyo mimokṣasya sadupāttaguṇastu saḥ
sā prajñā tadiha sthairyaṃ tatpuṇyaṃ vyavasāyinām
- 9
तदेव तीर्थं दानं च स तपश्च न संशयः
येनोपायेन बध्येत वायुभिश्चलनं मनः
tadeva tīrthaṃ dānaṃ ca sa tapaśca na saṃśayaḥ
yenopāyena badhyeta vāyubhiścalanaṃ manaḥ
- 10
चित्ते चलति संसारो निश्चलो मोक्ष एव तु
तस्माच्चित्तं स्थिरं कुर्यात्प्रज्ञया परया बुधः
citte calati saṃsāro niścalo mokṣa eva tu
tasmāccittaṃ sthiraṃ kuryātprajñayā parayā budhaḥ
- 11
एकान्तिकं सुखं यत्र तथाइवात्यन्तिकं भवेत्
निष्कर्मणि परे तत्त्वे को न रज्येत पण्डितः
ekāntikaṃ sukhaṃ yatra tathāivātyantikaṃ bhavet
niṣkarmaṇi pare tattve ko na rajyeta paṇḍitaḥ
- 12
निवृत्तो विषयज्ञानात्निष्कलज्ञानतत्परः
अनिच्छन्नपि मेधावी लभते मोक्षमक्षयम्
nivṛtto viṣayajñānātniṣkalajñānatatparaḥ
anicchannapi medhāvī labhate mokṣamakṣayam
- 13
अस्मिताकलया युक्तं चैतन्यं सकलं स्मृतम्
अस्मितारहितं चेतश्चैतन्यं शक्तिरुच्यते
asmitākalayā yuktaṃ caitanyaṃ sakalaṃ smṛtam
asmitārahitaṃ cetaścaitanyaṃ śaktirucyate
- 14
तथा प्रकाशितं विश्वं शक्तिध्यानमुदाहृतम्
सर्वालम्बविनिर्मुक्तं निष्कलं ज्ञानमुच्यते
tathā prakāśitaṃ viśvaṃ śaktidhyānamudāhṛtam
sarvālambavinirmuktaṃ niṣkalaṃ jñānamucyate
- 15
अहमंशेन यच्छून्यं चिन्मात्रालोकमद्वयम्
मुक्तिबीजं तदाख्यातं परयोगप्रवर्तकम्
ahamaṃśena yacchūnyaṃ cinmātrālokamadvayam
muktibījaṃ tadākhyātaṃ parayogapravartakam
- 16
चक्राणि नाडयः पद्मदेवताबीजमण्डलम्
रूपमित्यादिकं किंचिद्ध्येयं नैव कदाचन
cakrāṇi nāḍayaḥ padmadevatābījamaṇḍalam
rūpamityādikaṃ kiṃciddhyeyaṃ naiva kadācana
- 17
कुहकं मन्त्रजालं च प्राणायामादि धारणम्
सर्वमेतन्न कर्तव्यं मोक्षमक्षयमिच्छता
kuhakaṃ mantrajālaṃ ca prāṇāyāmādi dhāraṇam
sarvametanna kartavyaṃ mokṣamakṣayamicchatā
- 18
नात्र पूजा नमस्कारो न जपो ध्यानमेव च
केवलं ज्ञानमित्युक्तं वेदितव्यं न किंचन
nātra pūjā namaskāro na japo dhyānameva ca
kevalaṃ jñānamityuktaṃ veditavyaṃ na kiṃcana
- 19
बहिराहितचित्तानां जायन्ते बन्धहेतवः
बहिश्चित्तं निवार्यैव विन्दन्लोके न सीदति
bahirāhitacittānāṃ jāyante bandhahetavaḥ
bahiścittaṃ nivāryaiva vindanloke na sīdati
- 20
नात्र किंचिद्बहिर्नान्तं न मध्यं नाप्यधः क्वचित्
सर्वाकारं निराकारं स्वसंवेद्यं विराजते
nātra kiṃcidbahirnāntaṃ na madhyaṃ nāpyadhaḥ kvacit
sarvākāraṃ nirākāraṃ svasaṃvedyaṃ virājate
- 21
यद्यदालोक्य यो जन्तुः कुरुते कर्मसञ्चयम्
तद्गतिर्जायते यस्मान्निरालोकं तु चिन्तयेत्
yadyadālokya yo jantuḥ kurute karmasañcayam
tadgatirjāyate yasmānnirālokaṃ tu cintayet
- 22
हेतुर्नास्ति फलं नास्ति नास्ति कर्म स्वभावतः
असद्भूतमिदं सर्वं नास्ति लोको न लौकिकः
heturnāsti phalaṃ nāsti nāsti karma svabhāvataḥ
asadbhūtamidaṃ sarvaṃ nāsti loko na laukikaḥ
- 23
निरालम्बमिदं सर्वं निरालम्बप्रकाशितम्
निरालम्बमिदं कृत्वा निरालम्बो भविष्यति
nirālambamidaṃ sarvaṃ nirālambaprakāśitam
nirālambamidaṃ kṛtvā nirālambo bhaviṣyati
- 24
व्योमाकारं महाशून्यं व्यापकं यो न भावयेत्
संसारी स भवेल्लोके बीजकोशक्रिमिर्यथा
vyomākāraṃ mahāśūnyaṃ vyāpakaṃ yo na bhāvayet
saṃsārī sa bhavelloke bījakośakrimiryathā
- 25
ज्ञानोत्पत्तिनिमित्तं तु क्रियाश्चर्याः प्रकीर्तिताः
योगं सालम्बनं त्यक्त्वा निष्प्रपञ्चं विचिन्तयेत्
jñānotpattinimittaṃ tu kriyāścaryāḥ prakīrtitāḥ
yogaṃ sālambanaṃ tyaktvā niṣprapañcaṃ vicintayet
- 26
पातालात्शक्तिपर्यन्तं सर्वमेतदभीप्सितम्
भग्नं यैः शून्यमन्त्रेण ते स्मृताः शून्यवेदिनः
pātālātśaktiparyantaṃ sarvametadabhīpsitam
bhagnaṃ yaiḥ śūnyamantreṇa te smṛtāḥ śūnyavedinaḥ
- 27
विषये लोलुपं चित्तं मर्कटादपि चञ्चलम्
सर्वशून्यपदे स्थित्वा ततो निर्वाणमेष्यति
viṣaye lolupaṃ cittaṃ markaṭādapi cañcalam
sarvaśūnyapade sthitvā tato nirvāṇameṣyati
- 28
सर्वतत्त्वाद्यसंभिन्नं देहाद्भिन्नं तथैव च
अहमस्माद्यसम्भिन्नं चैतन्यं सर्वतोमुखम्
sarvatattvādyasaṃbhinnaṃ dehādbhinnaṃ tathaiva ca
ahamasmādyasambhinnaṃ caitanyaṃ sarvatomukham
- 29
आकाशमिव सर्वं तु सबाह्याभ्यन्तरं प्रिये
परानन्दमरूपं तु पश्यन्नानन्दभाग्भवेत्
ākāśamiva sarvaṃ tu sabāhyābhyantaraṃ priye
parānandamarūpaṃ tu paśyannānandabhāgbhavet
- 30
निरिन्धनो यथा वह्निः स्वयमेव प्रशाम्यति
ग्राह्याभावान्मनस्तद्वत्स्वयमेव प्रलीयते
nirindhano yathā vahniḥ svayameva praśāmyati
grāhyābhāvānmanastadvatsvayameva pralīyate

