Charak Samhita · 3.8 3.8.122
3.8.122वयस्तश्चेति कालप्रमाणविशेषापेक्षिणी हि शरीरावस्था वयो ऽभिधीयते
तद्वयो यथास्थूलभेदेन त्रिविधं बालं मध्यं जीर्णमिति
तत्र बालम् अपरिपक्वधातुम् अजातव्यञ्जनं सुकुमारमक्लेशसहमसंपूर्णबलं श्लेष्मधातुप्रायम् आ षोडशवर्षं विवर्धमानधातुगुणं पुनः प्रायेणानवस्थितसत्त्वम् आ त्रिंशद्वर्षम् उपदिष्टं मध्यं पुनः समत्वागतबलवीर्यपौरुषपराक्रमग्रहणधारणस्मरणवचनविज्ञानसर्वधातुगुणं बलस्थितमवस्थितसत्त्वम् अविशीर्यमाणधातुगुणं पित्तधातुप्रायम् आ षष्टिवर्षम् उपदिष्टम् अतः परं हीयमानधात्विन्द्रियबलवीर्यपौरुषपराक्रमग्रहणधारणस्मरणवचनविज्ञानं भ्रश्यमानधातुगुणं वायुधातुप्रायं क्रमेण जीर्णमुच्यते आ वर्षशतम्
वर्षशतं खल्वायुषः प्रमाणमस्मिन्काले सन्ति च पुनरधिकोनवर्षशतजीविनो ऽपि मनुष्याः तेषां विकृतिवर्ज्यैः प्रकृत्यादिबलविशेषैरायुषो लक्षणतश्च प्रमाणमुपलभ्य वयसस्त्रित्वं विभजेत्
Transliteration
vayastaśceti kālapramāṇaviśeṣāpekṣiṇī hi śarīrāvasthā vayo 'bhidhīyate
tadvayo yathāsthūlabhedena trividhaṃ bālaṃ madhyaṃ jīrṇamiti
tatra bālam aparipakvadhātum ajātavyañjanaṃ sukumāramakleśasahamasaṃpūrṇabalaṃ śleṣmadhātuprāyam ā ṣoḍaśavarṣaṃ vivardhamānadhātuguṇaṃ punaḥ prāyeṇānavasthitasattvam ā triṃśadvarṣam upadiṣṭaṃ madhyaṃ punaḥ samatvāgatabalavīryapauruṣaparākramagrahaṇadhāraṇasmaraṇavacanavijñānasarvadhātuguṇaṃ balasthitamavasthitasattvam aviśīryamāṇadhātuguṇaṃ pittadhātuprāyam ā ṣaṣṭivarṣam upadiṣṭam ataḥ paraṃ hīyamānadhātvindriyabalavīryapauruṣaparākramagrahaṇadhāraṇasmaraṇavacanavijñānaṃ bhraśyamānadhātuguṇaṃ vāyudhātuprāyaṃ krameṇa jīrṇamucyate ā varṣaśatam
varṣaśataṃ khalvāyuṣaḥ pramāṇamasminkāle santi ca punaradhikonavarṣaśatajīvino 'pi manuṣyāḥ teṣāṃ vikṛtivarjyaiḥ prakṛtyādibalaviśeṣairāyuṣo lakṣaṇataśca pramāṇamupalabhya vayasastritvaṃ vibhajet
By System Admin
Translation
Draft in progress