Sanskrit

Charak Samhita · 3.3 3.3.38

3.3.38

तमुवाच भगवानात्रेयः श्रूयतामग्निवेश यथा यानसमायुक्तोऽक्षः प्रकृत्यैवाक्षगुणैरुपेतः स च सर्वगुणोपपन्नो वाह्यमानो यथाकालं स्वप्रमाणक्षयाद् एवावसानं गच्छेत्तथायुः शरीरोपगतं बलवत्प्रकृत्या यथावदुपचर्यमाणं स्वप्रमाणक्षयाद् एवावसानं गच्छति स मृत्युः काले

यथा च स एवाक्षो ऽतिभाराधिष्ठितत्वाद्विषमपथाद् अपथाद् अक्षचक्रभङ्गाद्वाह्यवाहकदोषाद् अणिमोक्षाद् अनुपाङ्गात्पर्यसनाच्चान्तरावसानम् आपद्यते तथायुरप्ययथाबलम् आरम्भाद् अयथाग्न्यभ्यवहरणाद्विषमाभ्यवहरणाद्विषमशरीरन्यासाद् अतिमैथुनाद् असत्संश्रयाद् उदीर्णवेगविनिग्रहाद्विधार्यवेगाविधारणाद्भूतविषवाय्वग्न्युपतापाद् अभिघाताद् आहारप्रतीकारविवर्जनाच्चान्तरावसानम् आपद्यते स मृत्युरकाले तथा ज्वरादीन् अप्यातङ्कान्मिथ्योपचरितान् अकालमृत्यून्पश्याम इति

Transliteration

tamuvāca bhagavānātreyaḥ śrūyatāmagniveśa yathā yānasamāyukto'kṣaḥ prakṛtyaivākṣaguṇairupetaḥ sa ca sarvaguṇopapanno vāhyamāno yathākālaṃ svapramāṇakṣayād evāvasānaṃ gacchettathāyuḥ śarīropagataṃ balavatprakṛtyā yathāvadupacaryamāṇaṃ svapramāṇakṣayād evāvasānaṃ gacchati sa mṛtyuḥ kāle

yathā ca sa evākṣo 'tibhārādhiṣṭhitatvādviṣamapathād apathād akṣacakrabhaṅgādvāhyavāhakadoṣād aṇimokṣād anupāṅgātparyasanāccāntarāvasānam āpadyate tathāyurapyayathābalam ārambhād ayathāgnyabhyavaharaṇādviṣamābhyavaharaṇādviṣamaśarīranyāsād atimaithunād asatsaṃśrayād udīrṇavegavinigrahādvidhāryavegāvidhāraṇādbhūtaviṣavāyvagnyupatāpād abhighātād āhārapratīkāravivarjanāccāntarāvasānam āpadyate sa mṛtyurakāle tathā jvarādīn apyātaṅkānmithyopacaritān akālamṛtyūnpaśyāma iti

By System Admin

Translation

Draft in progress