Sanskrit

Charak Samhita · 3.1 3.1.22

3.1.22

तत्र प्रकृतिर् उच्यते स्वभावो यः स पुनराहारौषधद्रव्याणां स्वाभाविको गुर्वादिगुणयोगः तद्यथा मषमुद्गयोः शूकरैणयोश्च

करणं पुनः स्वाभाविकानां द्रव्याणाम् अभिसंस्कारः

संस्कारो हि गुणान्तराधानम् उच्यते

ते गुणास्तोयाग्निसंनिकर्षशौचमन्थनदेशकालवासनभावनादिभिः कालप्रकर्षभाजनादिभिश्चाधीयन्ते

संयोगः पुनर्द्वयोर्बहूनां वा द्रव्याणां संहतीभावः स विशेषमारभते यं पुनर्नैकैकशो द्रव्याण्यारभन्ते तद्यथा मधुसर्पिषोः मधुमत्स्यपयसां च संयोगः

राशिस्तु सर्वग्रहपरिग्रहौ मात्रामात्रफलविनिश्चयार्थः

तत्र सर्वस्याहारस्य प्रमाणग्रहणम् एकपिण्डेन सर्वग्रहः परिग्रहः पुनः प्रमाणग्रहणम् एकैकश्येनाहारद्रव्याणाम्

सर्वस्य हि ग्रहः सर्वग्रहः सर्वतश्च ग्रहः परिग्रह उच्यते

देशः पुनः स्थानं स द्रव्याणामुत्पत्तिप्रचारौ देशसात्म्यं चाचष्टे

कालो हि नित्यगश्चावस्थिकश्च तत्रावस्थिको विकारमपेक्षते नित्यगस्तु ऋतुसात्म्यापेक्षः

उपयोगसंस्था योगनियमः स जीर्णलक्षणापेक्षः

उपयोक्ता पुनर्यस्तमाहारमुपयुङ्क्ते यदायत्तम् ओकसात्म्यम्

इत्यष्टाव् आहारविधिविशेषायतनानि व्याख्यातानि भवन्ति

Transliteration

tatra prakṛtir ucyate svabhāvo yaḥ sa punarāhārauṣadhadravyāṇāṃ svābhāviko gurvādiguṇayogaḥ tadyathā maṣamudgayoḥ śūkaraiṇayośca

karaṇaṃ punaḥ svābhāvikānāṃ dravyāṇām abhisaṃskāraḥ

saṃskāro hi guṇāntarādhānam ucyate

te guṇāstoyāgnisaṃnikarṣaśaucamanthanadeśakālavāsanabhāvanādibhiḥ kālaprakarṣabhājanādibhiścādhīyante

saṃyogaḥ punardvayorbahūnāṃ vā dravyāṇāṃ saṃhatībhāvaḥ sa viśeṣamārabhate yaṃ punarnaikaikaśo dravyāṇyārabhante tadyathā madhusarpiṣoḥ madhumatsyapayasāṃ ca saṃyogaḥ

rāśistu sarvagrahaparigrahau mātrāmātraphalaviniścayārthaḥ

tatra sarvasyāhārasya pramāṇagrahaṇam ekapiṇḍena sarvagrahaḥ parigrahaḥ punaḥ pramāṇagrahaṇam ekaikaśyenāhāradravyāṇām

sarvasya hi grahaḥ sarvagrahaḥ sarvataśca grahaḥ parigraha ucyate

deśaḥ punaḥ sthānaṃ sa dravyāṇāmutpattipracārau deśasātmyaṃ cācaṣṭe

kālo hi nityagaścāvasthikaśca tatrāvasthiko vikāramapekṣate nityagastu ṛtusātmyāpekṣaḥ

upayogasaṃsthā yoganiyamaḥ sa jīrṇalakṣaṇāpekṣaḥ

upayoktā punaryastamāhāramupayuṅkte yadāyattam okasātmyam

ityaṣṭāv āhāravidhiviśeṣāyatanāni vyākhyātāni bhavanti

By System Admin

Translation

Draft in progress