103 shlokas
- 1
तां भवानीं भवानीतक्लेशनाशविशारदाम्
शारदां शारदाम्भोदसितसिंहासनां नमः
tāṃ bhavānīṃ bhavānītakleśanāśaviśāradām
śāradāṃ śāradāmbhodasitasiṃhāsanāṃ namaḥ
- 2
युष्माकम् अम्बरमणेः प्रथमे मयूखास्ते मङ्गलं विदधतूदयरागभाजः
कुर्वन्ति ये दिवसजन्ममहोत्सवेषु सिन्दूरपाटलमुखीर् इव दिक्पुरन्ध्रीः
yuṣmākam ambaramaṇeḥ prathame mayūkhāste maṅgalaṃ vidadhatūdayarāgabhājaḥ
kurvanti ye divasajanmamahotsaveṣu sindūrapāṭalamukhīr iva dikpurandhrīḥ
- 3
बद्धा यद् अर्पणरसेण विमर्दपूर्वम् अर्थान्कथं झटिति तान्प्रकृतान्न दद्युः
चौरा इवातिमृदवो महतां कवीनाम् अर्थान्तराण्य् अपि हठाद्वितरन्ति शब्दाः
baddhā yad arpaṇaraseṇa vimardapūrvam arthānkathaṃ jhaṭiti tānprakṛtānna dadyuḥ
caurā ivātimṛdavo mahatāṃ kavīnām arthāntarāṇy api haṭhādvitaranti śabdāḥ
- 4
काचो मणिर्मणिः काचो येषां ते ऽन्ये हि देहिनः
सन्ति ते सुधियो येषां काचः काचो मणिर्मणिः
kāco maṇirmaṇiḥ kāco yeṣāṃ te 'nye hi dehinaḥ
santi te sudhiyo yeṣāṃ kācaḥ kāco maṇirmaṇiḥ
- 5
नन्व् आश्रयस्थितिर् इयं तव कालकूट केनोत्तरोत्तरविशिष्टपदोपदिष्टा
प्राग् अर्णवस्य हृदये वृषलक्ष्मणो ऽथ कण्ठे ऽधुना वससि वाचि पुनः खलानाम्
nanv āśrayasthitir iyaṃ tava kālakūṭa kenottarottaraviśiṣṭapadopadiṣṭā
prāg arṇavasya hṛdaye vṛṣalakṣmaṇo 'tha kaṇṭhe 'dhunā vasasi vāci punaḥ khalānām
- 6
द्रविणम् आपदि भूषणम् उत्सवे शरणम् आत्मभये निशि दीपकः
बहुविधाभ्युपकारभरक्षमो भवति को ऽपि भवान् इव सन्मणिः
draviṇam āpadi bhūṣaṇam utsave śaraṇam ātmabhaye niśi dīpakaḥ
bahuvidhābhyupakārabharakṣamo bhavati ko 'pi bhavān iva sanmaṇiḥ
- 7
श्रीर्विशृङ्खलखलाभिसारिका वर्त्मभिर्घनतमोमलीमसैः
शब्दमात्रम् अपि सोढुम् अक्षमा भूषणस्य गुणिनः समुत्थितम्
śrīrviśṛṅkhalakhalābhisārikā vartmabhirghanatamomalīmasaiḥ
śabdamātram api soḍhum akṣamā bhūṣaṇasya guṇinaḥ samutthitam
- 8
माने नेच्छति वारयत्य् उपशमे क्ष्माम् आलिखन्त्यां ह्रियां स्वातन्त्र्ये परिवृत्य तिष्ठति करौ व्याधूय धैर्यं गते
तृष्णे त्वाम् अनुबध्नता फलम् इयत्प्राप्तं जनेनामुना यः स्पृष्टो न पदा स एव चरणौ स्प्रष्टुं न संमन्यते
māne necchati vārayaty upaśame kṣmām ālikhantyāṃ hriyāṃ svātantrye parivṛtya tiṣṭhati karau vyādhūya dhairyaṃ gate
tṛṣṇe tvām anubadhnatā phalam iyatprāptaṃ janenāmunā yaḥ spṛṣṭo na padā sa eva caraṇau spraṣṭuṃ na saṃmanyate
- 9
पततु वारिणि यातु दिगन्तरं विशतु वह्निम् अथ व्रजतु क्षितिम्
रविर् असाव् इयतास्य गुणेषु का सकललोकचमत्कृतिषु क्षतिः
patatu vāriṇi yātu digantaraṃ viśatu vahnim atha vrajatu kṣitim
ravir asāv iyatāsya guṇeṣu kā sakalalokacamatkṛtiṣu kṣatiḥ
- 10
सद्वृत्तयः सदसदर्थविवेकिनो ये ते पश्य कीदृशम् अमुं समुदाहरन्ति
चौरासतीप्रभृतयो ब्रुवते यद् अस्य तद्गृह्यते यदि कृतं तद् अहस्करेण
sadvṛttayaḥ sadasadarthavivekino ye te paśya kīdṛśam amuṃ samudāharanti
caurāsatīprabhṛtayo bruvate yad asya tadgṛhyate yadi kṛtaṃ tad ahaskareṇa
- 11
पातः पूष्णो भवति महते नोपतापाय यस्मात्काले प्राप्ते क इह न ययुर्यान्ति यास्यन्ति वास्तम्
एतावत्तु व्यथयतितरां लोकबाह्यैस्तमोभिस्तस्मिन्न् एव प्रकृतिमहति व्योम्नि लब्धो ऽवकाशः
pātaḥ pūṣṇo bhavati mahate nopatāpāya yasmātkāle prāpte ka iha na yayuryānti yāsyanti vāstam
etāvattu vyathayatitarāṃ lokabāhyaistamobhistasminn eva prakṛtimahati vyomni labdho 'vakāśaḥ
- 12
पङ्क्तौ विशन्तु गणिताः प्रतिलोमवृत्त्या पूर्वे भवेयुर् इयताप्य् अथवा त्रपेरन्
सन्तो ऽप्य् असन्त इव चेत्प्रतिभान्ति भानोर्भासावृते नभसि शीतमयूखमुख्याः
paṅktau viśantu gaṇitāḥ pratilomavṛttyā pūrve bhaveyur iyatāpy athavā traperan
santo 'py asanta iva cetpratibhānti bhānorbhāsāvṛte nabhasi śītamayūkhamukhyāḥ
- 13
गते तस्मिन्भानौ त्रिभुवनसमुन्मेषविरहव्यथां चन्द्रो नेष्यत्य् अनुचितम् अतो नास्त्य् असदृशम्
इदं चेतस्तापं जनयतितराम् अत्र यद् अमी प्रदीपाः संजातास्तिमिरहतिबद्धोधुरशिखाः
gate tasminbhānau tribhuvanasamunmeṣavirahavyathāṃ candro neṣyaty anucitam ato nāsty asadṛśam
idaṃ cetastāpaṃ janayatitarām atra yad amī pradīpāḥ saṃjātāstimirahatibaddhodhuraśikhāḥ
- 14
सूर्याद् अन्यत्र यच्चन्द्रे ऽप्य् अर्थासंस्पर्शि तत्कृतम्
खद्योत इति कीटस्य नाम तुष्टेन केनचित्
sūryād anyatra yaccandre 'py arthāsaṃsparśi tatkṛtam
khadyota iti kīṭasya nāma tuṣṭena kenacit
- 15
कीटमणे दिनम् अधुना तरणिकरान्तरितचारुसितकिरणम्
घनसंतमसमलीमसदशदिशि निशि यद्विराजसि तद् अन्यत्
kīṭamaṇe dinam adhunā taraṇikarāntaritacārusitakiraṇam
ghanasaṃtamasamalīmasadaśadiśi niśi yadvirājasi tad anyat
- 16
सत्त्वान्तःस्फुरिताय वा कृतगुणाध्यारोपतुच्छाय वा तस्मै कातरमोहनाय महसो लेशाय मा स्वस्ति भूत्
यच्छायाछुरणारुणेन खचता खद्योतना खद्योतनाम्नामुना कीटेनाहितया हि जङ्गममणिभ्रान्त्या विडम्ब्यामहे
sattvāntaḥsphuritāya vā kṛtaguṇādhyāropatucchāya vā tasmai kātaramohanāya mahaso leśāya mā svasti bhūt
yacchāyāchuraṇāruṇena khacatā khadyotanā khadyotanāmnāmunā kīṭenāhitayā hi jaṅgamamaṇibhrāntyā viḍambyāmahe
- 17
दन्तान्तकुन्तमुखसंततपातघातसंताडितोन्नतगिरिर्गज एव वेत्ति
पञ्चास्यपाणिपविपञ्जरपातपीडां न क्रोष्टुकः श्वशिशुहुङ्कृतिनष्टचेष्टः
dantāntakuntamukhasaṃtatapātaghātasaṃtāḍitonnatagirirgaja eva vetti
pañcāsyapāṇipavipañjarapātapīḍāṃ na kroṣṭukaḥ śvaśiśuhuṅkṛtinaṣṭaceṣṭaḥ
- 18
अत्युन्नतिव्यसनिनः शिरसो ऽधुनैष स्वस्यैव चातकशिशुः प्रणयं विधत्ताम्
अस्यैतद् इच्छति यदि प्रततासु दिक्षु ताः स्वच्छशीतमधुराः क्व नु नाम नापः
atyunnativyasaninaḥ śiraso 'dhunaiṣa svasyaiva cātakaśiśuḥ praṇayaṃ vidhattām
asyaitad icchati yadi pratatāsu dikṣu tāḥ svacchaśītamadhurāḥ kva nu nāma nāpaḥ
- 19
सो ऽपूर्वः रसनाविपर्ययविधिस्तत्कर्णयोश्चापलं दृष्टिः सा मदविस्मृतस्वपरदिक्किं भूयसोक्तेन वा
इत्थं निश्चितवान् असि भ्रमर हे यद्वारणो ऽद्याप्य् असा अन्तःशून्यकरो निषेयत इति भ्रातः क एष ग्रहः
so 'pūrvaḥ rasanāviparyayavidhistatkarṇayoścāpalaṃ dṛṣṭiḥ sā madavismṛtasvaparadikkiṃ bhūyasoktena vā
itthaṃ niścitavān asi bhramara he yadvāraṇo 'dyāpy asā antaḥśūnyakaro niṣeyata iti bhrātaḥ ka eṣa grahaḥ
- 20
तद्वैदग्ध्यं समुचितपयस्तोयतत्त्वं विवेक्तुं संलापास्ते स च मृदुपदन्यासहृद्यो विलासः
आस्तां तावद्बक यदि तथा वेत्थि किंचिच्छ्लथांसस्तूष्णीम् एवासितुम् अपि सखे त्वं कथं मे न हंसः
tadvaidagdhyaṃ samucitapayastoyatattvaṃ vivektuṃ saṃlāpāste sa ca mṛdupadanyāsahṛdyo vilāsaḥ
āstāṃ tāvadbaka yadi tathā vetthi kiṃcicchlathāṃsastūṣṇīm evāsitum api sakhe tvaṃ kathaṃ me na haṃsaḥ
- 21
पथि निपतितां शून्ये दृष्ट्वा निरावरणानां नवदधिघटीं गर्वोन्नद्धः समुद्धुरकन्धरः
निजसमुचितास्तास्ताश्चेष्टा विकारशताकुलो यदि न कुरुते काकः काणः कदा नु करिष्यति
pathi nipatitāṃ śūnye dṛṣṭvā nirāvaraṇānāṃ navadadhighaṭīṃ garvonnaddhaḥ samuddhurakandharaḥ
nijasamucitāstāstāśceṣṭā vikāraśatākulo yadi na kurute kākaḥ kāṇaḥ kadā nu kariṣyati
- 22
नृत्यन्तः शिखिनो मनोहरम् अमी श्राव्यं पठन्तः शुका वीक्ष्यन्ते न त एव खल्विह रुषा वार्यन्त एवाथवा
पान्थस्त्रीगृहम् इष्टलाभकथनाल्लब्धान्वयेनामुना सम्प्रत्येतद् अनर्गलं बलिभुजा मायाविना भुज्यते
nṛtyantaḥ śikhino manoharam amī śrāvyaṃ paṭhantaḥ śukā vīkṣyante na ta eva khalviha ruṣā vāryanta evāthavā
pānthastrīgṛham iṣṭalābhakathanāllabdhānvayenāmunā sampratyetad anargalaṃ balibhujā māyāvinā bhujyate
- 23
करभ रसभात्क्रोष्टुं वाञ्छस्य् अहो श्रवणज्वरः शरणम् अथवानृज्वी दीर्घा तवैव शिरोधरा
पृथुगलविलावृत्तिश्रान्तोच्चरिष्यति वाक्चिरादियति समये को जानीते भविष्यति कस्य किम्
karabha rasabhātkroṣṭuṃ vāñchasy aho śravaṇajvaraḥ śaraṇam athavānṛjvī dīrghā tavaiva śirodharā
pṛthugalavilāvṛttiśrāntoccariṣyati vākcirādiyati samaye ko jānīte bhaviṣyati kasya kim
- 24
अन्तश्छिद्राणि भूयांसि कण्टका बहवो बहिः
कथं कमलनालस्य मा भूवन्भङ्गुरा गुणाः
antaśchidrāṇi bhūyāṃsi kaṇṭakā bahavo bahiḥ
kathaṃ kamalanālasya mā bhūvanbhaṅgurā guṇāḥ
- 25
किं दीर्घदीर्घेषु गुणेषु पद्म सितेष्ववच्छादनकारणं ते
अस्त्येव तान्पश्यति चेद् अनार्या त्रस्तेव लक्ष्मीर्न पदं विधत्ते
kiṃ dīrghadīrgheṣu guṇeṣu padma siteṣvavacchādanakāraṇaṃ te
astyeva tānpaśyati ced anāryā trasteva lakṣmīrna padaṃ vidhatte
- 26
न पङ्काद् उद्भूतिर्न जलसहवासव्यसनिता वपुर्दिग्धं कान्त्या स्थलनलिनरत्नद्युतिमुषा
व्यधास्यद्दुर्वेधा हृदयलघिमानं यदि न ते त्वम् एवैको लक्ष्म्याः परमम् अभविष्यः पदम् इह
na paṅkād udbhūtirna jalasahavāsavyasanitā vapurdigdhaṃ kāntyā sthalanalinaratnadyutimuṣā
vyadhāsyaddurvedhā hṛdayalaghimānaṃ yadi na te tvam evaiko lakṣmyāḥ paramam abhaviṣyaḥ padam iha
- 27
उच्चैर् उच्चरतु चिरं चिरी वर्त्मनि तरुं समारुह्य
दिग्व्यापिनि शब्दगुणे शङ्खः सम्भावनाभूमिः
uccair uccaratu ciraṃ cirī vartmani taruṃ samāruhya
digvyāpini śabdaguṇe śaṅkhaḥ sambhāvanābhūmiḥ
- 28
शङ्खो ऽस्थिशेषः स्फुटितो मृतो वा प्रोच्छ्वास्यते ऽन्यश्वसितेन सत्यम्
किं तूच्चरत्य् एव हि सो ऽस्य शब्दः श्राव्यो न यो यो न सदर्थशंसी
śaṅkho 'sthiśeṣaḥ sphuṭito mṛto vā procchvāsyate 'nyaśvasitena satyam
kiṃ tūccaraty eva hi so 'sya śabdaḥ śrāvyo na yo yo na sadarthaśaṃsī
- 29
यथापल्लवपुष्पास्ते यथापुष्पफलर्द्धयः
यथाफलर्द्धिस्वारोहा हा मातः क्वागमन्द्रुमाः
yathāpallavapuṣpāste yathāpuṣpaphalarddhayaḥ
yathāphalarddhisvārohā hā mātaḥ kvāgamandrumāḥ
- 30
साध्व् एव तविधाव् अस्य वेधा क्लिष्टो न यद्वृथा
स्वरूपाननुरूपेण चन्दनस्य फलेन किम्
sādhv eva tavidhāv asya vedhā kliṣṭo na yadvṛthā
svarūpānanurūpeṇa candanasya phalena kim

