408 shlokas
- 1
सर्वज्ञाय नमस्कृत्य द्रव्याणां गूढवाचिनाम्
अष्टाङ्गसंग्रहोक्तानां निघण्टुर् अभिधीयते
sarvajñāya namaskṛtya dravyāṇāṃ gūḍhavācinām
aṣṭāṅgasaṃgrahoktānāṃ nighaṇṭur abhidhīyate
- 2
विदारीपञ्चाङ्गुलवृश्चिकालीवृश्चीवदेवाह्वयशूर्पपर्ण्यः
कण्डूकरी जीवनाह्वस्वसंज्ञे द्वे पञ्चके गोपसुता त्रिपादी
vidārīpañcāṅgulavṛścikālīvṛścīvadevāhvayaśūrpaparṇyaḥ
kaṇḍūkarī jīvanāhvasvasaṃjñe dve pañcake gopasutā tripādī
- 3
विदार्यादिर् अयं हृद्यो बृंहणो वातपित्तहा
शोषगुल्माङ्गमर्दोर्ध्वश्वासकासहरो गणः
vidāryādir ayaṃ hṛdyo bṛṃhaṇo vātapittahā
śoṣagulmāṅgamardordhvaśvāsakāsaharo gaṇaḥ
- 4
विदारी गजवाजीष्टा वृषगन्धेक्षुगन्धिका
शृगालिका पुष्पवल्ली शुक्लकन्दा पलाशिका
vidārī gajavājīṣṭā vṛṣagandhekṣugandhikā
śṛgālikā puṣpavallī śuklakandā palāśikā
- 5
क्षीरेक्षुवल्लीगन्धान्या क्षीरशुक्ला पयस्विनी
वल्लीपलाशिका क्षीरविदारी श्रेष्ठकन्दकः
kṣīrekṣuvallīgandhānyā kṣīraśuklā payasvinī
vallīpalāśikā kṣīravidārī śreṣṭhakandakaḥ
- 6
पञ्चाङ्गुलो वर्धमानश्चित्रो गन्धर्वहस्तकः
उरुवूकस्तथैरण्ड आमण्डो वातनाशनः
pañcāṅgulo vardhamānaścitro gandharvahastakaḥ
uruvūkastathairaṇḍa āmaṇḍo vātanāśanaḥ
- 7
रक्तैरण्डो द्वितीयस्तु व्याघ्रो व्याघ्रतलोपमः
नक्राहिदंष्ट्रिका कोली वृश्चिकाल्य् उष्ट्रधूमकः
raktairaṇḍo dvitīyastu vyāghro vyāghratalopamaḥ
nakrāhidaṃṣṭrikā kolī vṛścikāly uṣṭradhūmakaḥ
- 8
कालेयी धूम्रपत्त्रोष्ट्रा विशल्या सर्पदंष्ट्रिका
पुनर्नवा वर्षकेतुः वृश्चीवः श्वेतमूलकः
kāleyī dhūmrapattroṣṭrā viśalyā sarpadaṃṣṭrikā
punarnavā varṣaketuḥ vṛścīvaḥ śvetamūlakaḥ
- 9
वर्षाभूः दीर्घपत्त्रा च विकसस्तु कठिल्लकः
सुनाडिको रक्तपुष्पो विशाखो मण्डलच्छदः
varṣābhūḥ dīrghapattrā ca vikasastu kaṭhillakaḥ
sunāḍiko raktapuṣpo viśākho maṇḍalacchadaḥ
- 10
सहदेवा महागन्धा देवगन्धा बलाह्वया
गाङ्गेरुकी नागबला खरबन्धा निशाह्वया
sahadevā mahāgandhā devagandhā balāhvayā
gāṅgerukī nāgabalā kharabandhā niśāhvayā
- 11
विश्वदेवा झषा काला तथा चाश्वगवेधुका
मुद्गपर्णी सहा सूप्यपर्णी मार्जारगन्धिका
viśvadevā jhaṣā kālā tathā cāśvagavedhukā
mudgaparṇī sahā sūpyaparṇī mārjāragandhikā
- 12
काकमुद्गा क्षुद्ररसा चास्रपित्तहरा सरा
पिशाची सिंहविन्ना च माषपर्णी महासहा
kākamudgā kṣudrarasā cāsrapittaharā sarā
piśācī siṃhavinnā ca māṣaparṇī mahāsahā
- 13
मर्कटी चात्मगुप्ता च कण्डूकृत्कपिकच्छुरा
वृष्यबीजा गलेकण्डूकरी शार्दुलविग्रहा
markaṭī cātmaguptā ca kaṇḍūkṛtkapikacchurā
vṛṣyabījā galekaṇḍūkarī śārdulavigrahā
- 14
फणिजिह्वापर्ण्य् अभीरुः पीवरीन्दीवरी वरी
सूक्ष्मपत्त्रा द्वीपिशत्रुः शतमूली शतावरी
phaṇijihvāparṇy abhīruḥ pīvarīndīvarī varī
sūkṣmapattrā dvīpiśatruḥ śatamūlī śatāvarī
- 15
काकोली कवरी वीरा ध्वाङ्क्षोली क्षीरशुक्लिका
जीवन्ती जीवनी जीवा शाकश्रेष्ठा सुमङ्गला
kākolī kavarī vīrā dhvāṅkṣolī kṣīraśuklikā
jīvantī jīvanī jīvā śākaśreṣṭhā sumaṅgalā
- 16
पयस्या पयसी पोटगला ज्ञेयार्कपुष्पिका
जीवकः कूर्चनिभस्तु वृषाणी वृषभो वृषः
payasyā payasī poṭagalā jñeyārkapuṣpikā
jīvakaḥ kūrcanibhastu vṛṣāṇī vṛṣabho vṛṣaḥ
- 17
पृश्निपर्णी पृथक्पर्णी धावनी कलशी गुहा
शृगालविन्ना लाङ्गूली स्थिरा क्रोष्टुकपुच्छिका
pṛśniparṇī pṛthakparṇī dhāvanī kalaśī guhā
śṛgālavinnā lāṅgūlī sthirā kroṣṭukapucchikā
- 18
विदारिगन्धांशुमती शालपर्णी स्थिरा ध्रुवा
त्रिपर्ण्य् अतिगुहा सौम्या महाक्षी तन्विका मता
vidārigandhāṃśumatī śālaparṇī sthirā dhruvā
triparṇy atiguhā saumyā mahākṣī tanvikā matā
- 19
व्याघ्री निदिग्धिका क्षुद्रा द्रावणी कण्टकारिका
सिंहा च क्षुद्रवार्त्ताकी बृहती बहुपुत्रिका
vyāghrī nidigdhikā kṣudrā drāvaṇī kaṇṭakārikā
siṃhā ca kṣudravārttākī bṛhatī bahuputrikā
- 20
वार्त्ताकी हिङ्गुली सिंही भाण्टाकी दुष्प्रधर्षिणी
गोकण्टको गोक्षुरकः श्वदंष्ट्रा च त्रिकण्टकः
vārttākī hiṅgulī siṃhī bhāṇṭākī duṣpradharṣiṇī
gokaṇṭako gokṣurakaḥ śvadaṃṣṭrā ca trikaṇṭakaḥ
- 21
कन्या गोपी कृष्णवल्ली सारिवा फाणिजिह्विका
सुगन्धिमूला भद्रा च सुगन्धा गोपवल्ल्य् अपि
kanyā gopī kṛṣṇavallī sārivā phāṇijihvikā
sugandhimūlā bhadrā ca sugandhā gopavally api
- 22
हंसपादी रक्तपादी त्रिपादी कीटमारिका
धृतराष्ट्रपदी चैव मृतमन्दातिपर्णिका
haṃsapādī raktapādī tripādī kīṭamārikā
dhṛtarāṣṭrapadī caiva mṛtamandātiparṇikā
- 23
सारिवोशीरकाश्मर्यमधूकशिशिरद्वयम्
यष्टी परुषकं हन्ति दाहपित्तास्रतृड्ज्वरान्
sārivośīrakāśmaryamadhūkaśiśiradvayam
yaṣṭī paruṣakaṃ hanti dāhapittāsratṛḍjvarān
- 24
सारिवादिगणं वक्ष्ये पुरा प्रोक्ता तु सारिवा
वीरण्याभयलामज्जकोशीरम् अमृणालकम्
sārivādigaṇaṃ vakṣye purā proktā tu sārivā
vīraṇyābhayalāmajjakośīram amṛṇālakam
- 25
वीरं वीरणमूलं च बहुमूलं रणप्रिया
काश्मर्यभीरुः श्रीपर्णी काश्मर्यं कट्फलं तथा
vīraṃ vīraṇamūlaṃ ca bahumūlaṃ raṇapriyā
kāśmaryabhīruḥ śrīparṇī kāśmaryaṃ kaṭphalaṃ tathā
- 26
डोलाफलस्तीक्ष्णसारो मधूको गुडपुष्पकः
मधुपुष्पो लोध्रपुष्पो वानप्रस्थो मधुद्रुमः
ḍolāphalastīkṣṇasāro madhūko guḍapuṣpakaḥ
madhupuṣpo lodhrapuṣpo vānaprastho madhudrumaḥ
- 27
ज्ञेयो मधूलसंज्ञो ऽपि मधूको वारिसंस्थितः
छदे ह्रस्वस्तैलपुष्पस्तुल्यस्तु रसवीर्यतः
jñeyo madhūlasaṃjño 'pi madhūko vārisaṃsthitaḥ
chade hrasvastailapuṣpastulyastu rasavīryataḥ
- 28
भद्रश्रियं मलयजं गोशीर्षं श्वेतचन्दनम्
कुचन्दनं ताम्रवर्णं लोहितं रक्तचन्दनम्
bhadraśriyaṃ malayajaṃ gośīrṣaṃ śvetacandanam
kucandanaṃ tāmravarṇaṃ lohitaṃ raktacandanam
- 29
यष्टी मधुकयष्ट्याह्वा मधुकं क्लीतकाह्वयम्
परुषको मृदुफलो रोषजो धन्वनच्छदः
yaṣṭī madhukayaṣṭyāhvā madhukaṃ klītakāhvayam
paruṣako mṛduphalo roṣajo dhanvanacchadaḥ
- 30
कृष्णाग्रन्थिककाकमाचिचविकाविश्वौषधाजाजिभिः पाठारामठरेणुकागजकणासिद्धार्थचित्रोषणैः
स्पृक्का जात्यजमोदहिङ्गुत्रुटिभिः भार्ङ्गीविलङ्गान्वितैः एभिर्विंशतिभिः कफामयहरः कृष्णादिको ऽयं गणः
kṛṣṇāgranthikakākamācicavikāviśvauṣadhājājibhiḥ pāṭhārāmaṭhareṇukāgajakaṇāsiddhārthacitroṣaṇaiḥ
spṛkkā jātyajamodahiṅgutruṭibhiḥ bhārṅgīvilaṅgānvitaiḥ ebhirviṃśatibhiḥ kaphāmayaharaḥ kṛṣṇādiko 'yaṃ gaṇaḥ

