80 shlokas
- 1
ऊर्ध्वशक्तिनिपातः कन्दचतुष्टयेन ज्ञायते
ūrdhvaśaktinipātaḥ kandacatuṣṭayena jñāyate
- 2
षडध्वगा कथ्यते
ṣaḍadhvagā kathyate
- 3
कर्मान्तरेण परा सारणा कथ्यते
karmāntareṇa parā sāraṇā kathyate
- 4
सारणानन्तरं सारणा कथ्यते
sāraṇānantaraṃ sāraṇā kathyate
- 5
सारणानन्तरं प्रतिसारणा कथ्यते
sāraṇānantaraṃ pratisāraṇā kathyate
- 6
गान्धारानन्तरं प्रतिसारणा कथ्यते
gāndhārānantaraṃ pratisāraṇā kathyate
- 7
प्रतिसारणानन्तरं शङ्खसारणा कथ्यते
pratisāraṇānantaraṃ śaṅkhasāraṇā kathyate
- 8
कर्मान्तरेण शङ्खसारणा कथ्यते
karmāntareṇa śaṅkhasāraṇā kathyate
- 9
शङ्खसारणानन्तरं महासारणा कथ्यते
śaṅkhasāraṇānantaraṃ mahāsāraṇā kathyate
- 10
कर्मान्तरेण महासारणा कथ्यते
karmāntareṇa mahāsāraṇā kathyate
- 11
अयं प्रकृतिभेदः पृथ्वी आपः तेजः वायुः आकाशश्च इति शरीरे पञ्चगुणाः महाभूतानि भवन्ति तत्रैव तानि पञ्चविधानि भवन्ति
ayaṃ prakṛtibhedaḥ pṛthvī āpaḥ tejaḥ vāyuḥ ākāśaśca iti śarīre pañcaguṇāḥ mahābhūtāni bhavanti tatraiva tāni pañcavidhāni bhavanti
- 12
अस्थि मांसं त्वक्नाडी रोमाणि इति पञ्चगुणा पृथिवी
asthi māṃsaṃ tvaknāḍī romāṇi iti pañcaguṇā pṛthivī
- 13
लालामूत्रास्रुनिःस्वेदप्रस्वेदाः इति पञ्चगुणा आपः
lālāmūtrāsruniḥsvedaprasvedāḥ iti pañcaguṇā āpaḥ
- 14
क्षुधा तृष्णा निद्रा आलस्यं कान्तिश्च इति पञ्चगुणं तेजः
kṣudhā tṛṣṇā nidrā ālasyaṃ kāntiśca iti pañcaguṇaṃ tejaḥ
- 15
धावनं वल्गनम् आकुञ्चनं प्रसारणं निरोधश्चेति पञ्चगुणो वायुः
dhāvanaṃ valganam ākuñcanaṃ prasāraṇaṃ nirodhaśceti pañcaguṇo vāyuḥ
- 16
रागो द्वेषो लज्जा भयं मोहश्चेति पञ्चगुण आकाशः इति पञ्चगुणालंकृतानि पञ्चतत्त्वानि
rāgo dveṣo lajjā bhayaṃ mohaśceti pañcaguṇa ākāśaḥ iti pañcaguṇālaṃkṛtāni pañcatattvāni
- 17
शब्दः स्पर्शः रसः रूपं गन्धश्चेति पञ्च भूतगुणाः
śabdaḥ sparśaḥ rasaḥ rūpaṃ gandhaśceti pañca bhūtaguṇāḥ
- 18
शृङ्गारादिनवनाट्यरसाः इति हास्यादिभावाः शृङ्गारादीनाम्
śṛṅgārādinavanāṭyarasāḥ iti hāsyādibhāvāḥ śṛṅgārādīnām
- 19
कटुकतिक्तकषायाम्लमधुरलवणाश्चेति षट् आस्वादाः
kaṭukatiktakaṣāyāmlamadhuralavaṇāśceti ṣaṭ āsvādāḥ
- 20
शुभम् अशुभं चेति कर्मद्वयम्
śubham aśubhaṃ ceti karmadvayam
- 21
प्राणापानसमानोदानव्याना नागकूर्मकृकरदेवदत्तधनंजयाश्चेति दश वाताः
prāṇāpānasamānodānavyānā nāgakūrmakṛkaradevadattadhanaṃjayāśceti daśa vātāḥ
- 22
इडापिङ्गलासुषुम्नागान्धारीहस्तिजिह्वायशस्विनीपूषालम्बुसाकुहूशङ्खिनीप्रभृतयः द्वासप्ततिर्नाडीसहस्राणि
iḍāpiṅgalāsuṣumnāgāndhārīhastijihvāyaśasvinīpūṣālambusākuhūśaṅkhinīprabhṛtayaḥ dvāsaptatirnāḍīsahasrāṇi
- 23
उत्पत्तिस्थितिप्रलयाश्चेति मार्गत्रयम्
utpattisthitipralayāśceti mārgatrayam
- 24
अस्थिसंचयं षष्ट्यधिकं शतत्रयम् अस्त्य् अस्य प्राणेन संबन्धः
asthisaṃcayaṃ ṣaṣṭyadhikaṃ śatatrayam asty asya prāṇena saṃbandhaḥ
- 25
कामक्रोधलोभमोहमदमानाहंकाराश्चेति सप्त बन्धनानि
kāmakrodhalobhamohamadamānāhaṃkārāśceti sapta bandhanāni
- 26
विवेकबोधसंतोषहर्षपुलकक्षमोपशमध्यानज्ञानोत्सवरागवैराग्यानन्दकम्पमूर्छाविकारमनोवासनादीनि प्रकृतिस्वरूपाणि
vivekabodhasaṃtoṣaharṣapulakakṣamopaśamadhyānajñānotsavarāgavairāgyānandakampamūrchāvikāramanovāsanādīni prakṛtisvarūpāṇi
- 27
रोम्णां कोटित्रयं सार्धम्
romṇāṃ koṭitrayaṃ sārdham
- 28
वातपित्तश्लेष्माण इति प्रकृतित्रयम्
vātapittaśleṣmāṇa iti prakṛtitrayam
- 29
वातः प्राणप्रकृतिः पित्तं हुताशनोद्भूतं श्लेष्मा निरोधात्भवति
vātaḥ prāṇaprakṛtiḥ pittaṃ hutāśanodbhūtaṃ śleṣmā nirodhātbhavati
- 30
त्वक् असृक्मांसं मेदः अस्थि मज्जा शुक्रं प्राणो जीवः शक्तिः इति दश धातवः
tvak asṛkmāṃsaṃ medaḥ asthi majjā śukraṃ prāṇo jīvaḥ śaktiḥ iti daśa dhātavaḥ

