42 shlokas
- 1
पञ्च रत्नानि मुख्यानि चोपरत्नचतुष्टयम्
लिख्यन्ते चात्र संभिद्य यथामौल्यं यथागुणम्
pañca ratnāni mukhyāni coparatnacatuṣṭayam
likhyante cātra saṃbhidya yathāmaulyaṃ yathāguṇam
- 2
वज्रं च मौक्तिकं चैव माणिक्यं नीलम् एव च
मणिर्मरकतश्चैव महारत्नानि पञ्चधा
vajraṃ ca mauktikaṃ caiva māṇikyaṃ nīlam eva ca
maṇirmarakataścaiva mahāratnāni pañcadhā
- 3
उपरत्नानि चत्वारि कथयामि शृणुत तत्
गोमेदं पुष्यरागं च वैडूर्यं च प्रवालकम्
uparatnāni catvāri kathayāmi śṛṇuta tat
gomedaṃ puṣyarāgaṃ ca vaiḍūryaṃ ca pravālakam
- 4
वज्रं च मौक्तिकं श्वेतं माणिक्यं लोहितं विदुः
नीलं नीलं समाख्यातं मरकतं हरितं हितम्
vajraṃ ca mauktikaṃ śvetaṃ māṇikyaṃ lohitaṃ viduḥ
nīlaṃ nīlaṃ samākhyātaṃ marakataṃ haritaṃ hitam
- 5
श्वेतं पीतं च गोमेदं पुष्यरागं च पिञ्जरम्
प्रवालं लोहितं प्रोक्तं वैडूर्यं हरितपाण्डुरम्
śvetaṃ pītaṃ ca gomedaṃ puṣyarāgaṃ ca piñjaram
pravālaṃ lohitaṃ proktaṃ vaiḍūryaṃ haritapāṇḍuram
- 6
कोशले च कलिङ्गे च मगधे च हिमालये
पौण्ड्राकरे च सौराष्ट्रे वज्रस्योत्पत्तिभूमयः
kośale ca kaliṅge ca magadhe ca himālaye
pauṇḍrākare ca saurāṣṭre vajrasyotpattibhūmayaḥ
- 7
रत्नानाम् उत्तमं वज्रं यो बिभर्ति नरोत्तमः
उत्तमं सर्वसत्त्वानां यथा शक्रस्तथैव सः
ratnānām uttamaṃ vajraṃ yo bibharti narottamaḥ
uttamaṃ sarvasattvānāṃ yathā śakrastathaiva saḥ
- 8
अभेद्यं च तथादाह्यम् अशोष्याक्लेद्यम् एव च
यथैवात्मा तथा वज्रं तस्मान्मौल्यं समर्पयेत्
abhedyaṃ ca tathādāhyam aśoṣyākledyam eva ca
yathaivātmā tathā vajraṃ tasmānmaulyaṃ samarpayet
- 9
दोषा गुणाः सप्त कीर्तिता रत्नकोविदैः
उत्तमाधममध्यानां मौल्यं द्वादशकम्
doṣā guṇāḥ sapta kīrtitā ratnakovidaiḥ
uttamādhamamadhyānāṃ maulyaṃ dvādaśakam
- 10
मलं बिन्दुर्यवो रेखा वेषग्यम्काकपादवत्
दोषाः पञ्च परित्यज्या नानादुःखफलप्रदाः
malaṃ binduryavo rekhā veṣagyamkākapādavat
doṣāḥ pañca parityajyā nānāduḥkhaphalapradāḥ
- 11
तुङ्गं वज्रं प्रशंसन्ति षट्कोणं लघु भास्करम्
सुतीक्ष्णधारम् अष्टाश्रं सर्वतो रश्मिचिक्कणम्
tuṅgaṃ vajraṃ praśaṃsanti ṣaṭkoṇaṃ laghu bhāskaram
sutīkṣṇadhāram aṣṭāśraṃ sarvato raśmicikkaṇam
- 12
अकालमृत्युसर्पाग्निशत्रुव्याधिभयानि च
दूरात्तस्य प्रणश्यन्ति वज्रं यस्य गृहे भवेत्
akālamṛtyusarpāgniśatruvyādhibhayāni ca
dūrāttasya praṇaśyanti vajraṃ yasya gṛhe bhavet
- 13
निर्दोषे यवमात्रे तु सर्वतः कान्तिसंघृते
पञ्चाशद्भवति मौल्यं रत्नशास्त्रे ह्य् उदाहृतम्
nirdoṣe yavamātre tu sarvataḥ kāntisaṃghṛte
pañcāśadbhavati maulyaṃ ratnaśāstre hy udāhṛtam
- 14
पिण्डतो द्विगुणस्थौल्यं तौल्यं चैव यदा भवेत्
चतुर्गुणं भवेन्मूल्यं त्रिगुणे त्व् अष्टमं यथा
piṇḍato dviguṇasthaulyaṃ taulyaṃ caiva yadā bhavet
caturguṇaṃ bhavenmūlyaṃ triguṇe tv aṣṭamaṃ yathā
- 15
श्वेतो रक्तस्तथा पीतः कृष्णश्च कुलिशो भवेत्
ब्राह्मणादिक्रमेणैव जातिभेदस्तु कल्पितः
śveto raktastathā pītaḥ kṛṣṇaśca kuliśo bhavet
brāhmaṇādikrameṇaiva jātibhedastu kalpitaḥ
- 16
उत्तमं ब्राह्मणे मौल्यं मध्यमं क्षत्रिये तथा
सामान्यम्वैश्यवर्णे च अधमं शूद्रजन्मनि
uttamaṃ brāhmaṇe maulyaṃ madhyamaṃ kṣatriye tathā
sāmānyamvaiśyavarṇe ca adhamaṃ śūdrajanmani
- 17
यन्मौल्यं ब्राह्मणे प्रोक्तम्पादोनं क्षत्रिये स्मृतम्
अनेनैव क्रमेनैव हीयते च यथाक्रमम्
yanmaulyaṃ brāhmaṇe proktampādonaṃ kṣatriye smṛtam
anenaiva kramenaiva hīyate ca yathākramam
- 18
वज्रम्च त्रिविधं प्रोक्तं नरो नरी नपुंसकम्
अष्टाश्रं चाष्टफलकं षट्कोणं चैव भास्करम्
vajramca trividhaṃ proktaṃ naro narī napuṃsakam
aṣṭāśraṃ cāṣṭaphalakaṃ ṣaṭkoṇaṃ caiva bhāskaram
- 19
अर्बुदेन्द्रधनुर्वारितरं पुंवज्रम् उच्यते
तद् एव चेत्पीताकारं स्त्रीवज्रं वर्तुलाय च
arbudendradhanurvāritaraṃ puṃvajram ucyate
tad eva cetpītākāraṃ strīvajraṃ vartulāya ca
- 20
वर्तुलं कुण्ठकोणाश्रं किंचिद् उरु नपुंसकम्
स्त्रीपुंनपुंसकं वज्रं योज्यं पुंस्त्रीनपुंसकैः
vartulaṃ kuṇṭhakoṇāśraṃ kiṃcid uru napuṃsakam
strīpuṃnapuṃsakaṃ vajraṃ yojyaṃ puṃstrīnapuṃsakaiḥ
- 21
त्यज्यं स्यान्नैव फलदं पुंवज्रेण विना क्वचित्
ब्रह्मक्षत्रियविट्शूद्रस्वस्ववर्णफलप्रदम्
tyajyaṃ syānnaiva phaladaṃ puṃvajreṇa vinā kvacit
brahmakṣatriyaviṭśūdrasvasvavarṇaphalapradam
- 22
कृत्रिमत्वं यथा वज्रे कथ्यते सूरिभिः क्वचित्
क्षाराम्लैर्लेपयेद्वज्रं घर्मे च परिशोधयेत्
कृत्रिमं याति वैवर्ण्यम्सहजं चातिदीप्यते
kṛtrimatvaṃ yathā vajre kathyate sūribhiḥ kvacit
kṣārāmlairlepayedvajraṃ gharme ca pariśodhayet
kṛtrimaṃ yāti vaivarṇyamsahajaṃ cātidīpyate
- 23
वर्णपिण्डगुरुत्वानि तुटिवृद्धिक्रमेण तु
सर्वत्र वर्धते मौल्यं गुणदोषस्वभावतः
varṇapiṇḍagurutvāni tuṭivṛddhikrameṇa tu
sarvatra vardhate maulyaṃ guṇadoṣasvabhāvataḥ
- 24
माहेन्द्रो यं मणिर्धार्यो धनधान्यसमृद्धिदः
पुत्रदः पवनः पूज्यः शत्रुघ्नः समराभयः
māhendro yaṃ maṇirdhāryo dhanadhānyasamṛddhidaḥ
putradaḥ pavanaḥ pūjyaḥ śatrughnaḥ samarābhayaḥ
- 25
गुर्विणीभिर्न धर्तव्यो युवतीभिर् अयम्मणिः
जठरे वज्रसंसर्गाद्गर्भाश्रवो भविष्यति
gurviṇībhirna dhartavyo yuvatībhir ayammaṇiḥ
jaṭhare vajrasaṃsargādgarbhāśravo bhaviṣyati
- 26
जीमूतकरिमत्स्याहिवंशशङ्खवराहजाः
शुक्त्युद्भवाश्च विज्ञेयाश्चाष्टौ मौक्तिकजातयः
jīmūtakarimatsyāhivaṃśaśaṅkhavarāhajāḥ
śuktyudbhavāśca vijñeyāścāṣṭau mauktikajātayaḥ
- 27
जीमूते शुचिरूपं स्यात्करे पाटलभासुरम्
jīmūte śucirūpaṃ syātkare pāṭalabhāsuram
- 28
हरिश्वेतं तथा वंशे पीतश्वेतं च शूकरे
hariśvetaṃ tathā vaṃśe pītaśvetaṃ ca śūkare
- 29
शङ्खशुक्त्युद्भवं श्वेतम्मुक्तारत्नम् अनुक्रमम्
रागस्त्रासश्च बिन्दुश्च रेखा च जलगर्भता
सर्वरत्नेष्व् अमी पञ्च दोषाः साधारणा मताः
क्षेत्रतोयभवा दोषा रत्नेषु न लगन्ति ते
śaṅkhaśuktyudbhavaṃ śvetammuktāratnam anukramam
rāgastrāsaśca binduśca rekhā ca jalagarbhatā
sarvaratneṣv amī pañca doṣāḥ sādhāraṇā matāḥ
kṣetratoyabhavā doṣā ratneṣu na laganti te
- 30
हरि श्वेतं लघु स्निग्धं रश्मिवन्निर्मलं महत्
ख्यातम्तोयप्रभं वृत्तं मौक्तिकं नवधा शुभम्
hari śvetaṃ laghu snigdhaṃ raśmivannirmalaṃ mahat
khyātamtoyaprabhaṃ vṛttaṃ mauktikaṃ navadhā śubham

