55 shlokas
- 1
अधुना रौद्ररसं लक्षयति अथ रौद्रो नामेति
adhunā raudrarasaṃ lakṣayati atha raudro nāmeti
- 2
आत्मग्रहणस्यायमाशयः
ātmagrahaṇasyāyamāśayaḥ
- 3
अन्यायकारिता प्राधान्येन क्रोधस्य विषयः
anyāyakāritā prādhānyena krodhasya viṣayaḥ
- 4
तादृशि च जने सर्वो ऽपि मनोरथैरपि रुधिरपानमपि नामाद्रियन्ते
tādṛśi ca jane sarvo 'pi manorathairapi rudhirapānamapi nāmādriyante
- 5
तथा चाह लोकः तादृशो यदि लभ्यते तत्तदीयं रुधिरमपि पीत्वा न तृप्यते
tathā cāha lokaḥ tādṛśo yadi labhyate tattadīyaṃ rudhiramapi pītvā na tṛpyate
- 6
महाकविना भासेनापि स्वप्रबन्ध उक्तः
त्रेतायुगं तद्धि न मैथिली सा रामस्य रागपदवी मृदु चास्य चेतः
लब्धा जनस्तु यदि रावणस्य कायं प्रोत्कृत्य तन्न तिलशो न वितृप्तिगामी
mahākavinā bhāsenāpi svaprabandha uktaḥ
tretāyugaṃ taddhi na maithilī sā rāmasya rāgapadavī mṛdu cāsya cetaḥ
labdhā janastu yadi rāvaṇasya kāyaṃ protkṛtya tanna tilaśo na vitṛptigāmī
- 7
इति
iti
- 8
तेन हास्यवत्साधारणविभावत्वाच्चर्वणापि क्रोधमय्येवेति तद्रसनाचरणौ रौद्रः क्रोधात्मक एव
tena hāsyavatsādhāraṇavibhāvatvāccarvaṇāpi krodhamayyeveti tadrasanācaraṇau raudraḥ krodhātmaka eva
- 9
उद्रिक्तं हन्तृत्वं येषां त उद्धताः
udriktaṃ hantṛtvaṃ yeṣāṃ ta uddhatāḥ
- 10
तद्वेषधारिणो ये नटास्ते
tadveṣadhāriṇo ye naṭāste
- 11
प्रकृतिश्चर्वणोदयहेतुर् अस्य
prakṛtiścarvaṇodayahetur asya
- 12
अत्र व्याचक्षते युद्धहेतुक उद्धतमनुष्येषु भीमसेनादिषु रुधिरपानादिलक्षणः
atra vyācakṣate yuddhahetuka uddhatamanuṣyeṣu bhīmasenādiṣu rudhirapānādilakṣaṇaḥ
- 13
रक्षोदानवास्तु स्वभावरौद्रा इति
rakṣodānavāstu svabhāvaraudrā iti
- 14
तदसत्
tadasat
- 15
भीमस्य रुधिरपानं न युद्धहेतुकम्
bhīmasya rudhirapānaṃ na yuddhahetukam
- 16
अपि तु विपर्ययेण
api tu viparyayeṇa
- 17
उद्धतस्वभावत्वादेव ह्यसौ क्रोधपरवशः सन्न् अनुचितमपि प्रतिज्ञातवान्
uddhatasvabhāvatvādeva hyasau krodhaparavaśaḥ sann anucitamapi pratijñātavān
- 18
तन्निर्वाहायैव च राक्षसाधिष्ठानमस्य कविना वेणीसंहारे वर्णितम्
tannirvāhāyaiva ca rākṣasādhiṣṭhānamasya kavinā veṇīsaṃhāre varṇitam
- 19
तस्मात्सर्व एवैते स्वभावात्क्रोधनाः
tasmātsarva evaite svabhāvātkrodhanāḥ
- 20
तदनुसारिणि नटे रौद्र आस्वाद्यत इति मनुष्यप्रकृतिः
tadanusāriṇi naṭe raudra āsvādyata iti manuṣyaprakṛtiḥ
- 21
सङ्ग्रामहेतुक इति चायमर्थः युद्धस्य कविनटप्रदर्श्यमानस्य हेतुकः कुस्तितहेतुधीरोहितः
saṅgrāmahetuka iti cāyamarthaḥ yuddhasya kavinaṭapradarśyamānasya hetukaḥ kustitahetudhīrohitaḥ
- 22
तस्योचितो हेतुर्न क्रोधः
tasyocito heturna krodhaḥ
- 23
तथा च प्राधान्येन युद्धेन वीर एव व्यपदेक्ष्यते
tathā ca prādhānyena yuddhena vīra eva vyapadekṣyate
- 24
नन्वेते स्वभावक्रोधना अपि किम् उद्दीपनम् अपेक्षन्ते
nanvete svabhāvakrodhanā api kim uddīpanam apekṣante
- 25
ओमित्याह स चेति
omityāha sa ceti
- 26
क्रोधादि परकर्तृकम्
krodhādi parakartṛkam
- 27
आघर्षणं दारादिखलीकरणम्
āgharṣaṇaṃ dārādikhalīkaraṇam
- 28
अविक्षेपो देशजात्यभिजनविद्याकर्मनिन्दा
avikṣepo deśajātyabhijanavidyākarmanindā
- 29
अनृतस्य कस्याप्यपसत्यस्य वचनम्
anṛtasya kasyāpyapasatyasya vacanam
- 30
उपघातो गृहभृत्याद्युपमर्दनम्
upaghāto gṛhabhṛtyādyupamardanam

