البيت 3.42
इन्द्रियाणि पराण्याहुरिन्द्रियेभ्यः परं मनः ।
मनसस्तु परा बुद्धिर्यो बुद्धेः परतस्तु सः ॥
النقحرة
indriyāṇi parāṇyāhurindriyebhyaḥ paraṃ manaḥ |
manasastu parā buddhiryo buddheḥ paratastu saḥ ||
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3
الترجمة
इंद्रिये श्रेष्ठ आहेत असे म्हणतात; इंद्रियांपेक्षा मन श्रेष्ठ आहे; मनापेक्षा बुद्धी श्रेष्ठ आहे; आणि बुद्धीपेक्षाही जो श्रेष्ठ आहे तो तो आहे.
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · claude-opus-5-5 · 2026-11-08
الشرح
कृष्ण मानवी अस्तित्वाची एक श्रेणी सांगतो. शरीरापेक्षा इंद्रिये सूक्ष्म आणि श्रेष्ठ आहेत; इंद्रियांपेक्षा मन; मनापेक्षा बुद्धी; आणि बुद्धीपेक्षाही परे आहे तो, म्हणजे आत्मा. ही श्रेणी कठोपनिषदातही आढळते. तिचा व्यावहारिक अर्थ असा की खालच्या पातळीला वरची पातळी नियंत्रित करू शकते. इंद्रियांवर मनाचे, मनावर बुद्धीचे, आणि बुद्धीवर आत्म्याचे शासन असावे. कामाचे निवासस्थान इंद्रिये, मन आणि बुद्धी आहेत, पण आत्मा त्यांच्या पलीकडे आहे, म्हणून तो कामाने कधीही दूषित होत नाही.
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · claude-opus-5-5 · 2026-11-08