البيت 3.40
इन्द्रियाणि मनो बुद्धिरस्याधिष्ठानमुच्यते ।
एतैर्विमोहयत्येष ज्ञानमावृत्य देहिनम् ॥
النقحرة
indriyāṇi mano buddhirasyādhiṣṭhānamucyate |
etairvimohayatyeṣa jñānamāvṛtya dehinam ||
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3
الترجمة
ఇంద్రియాలు, మనస్సు, బుద్ధి దీనికి నివాసస్థానమని చెబుతారు. వీటి ద్వారా ఇది జ్ఞానాన్ని కప్పి దేహధారిని మోహపెడుతుంది.
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · claude-opus-5-5 · 2026-11-08
الشرح
కామం ఎక్కడ నివసిస్తుందో కృష్ణుడు చెబుతాడు: ఇంద్రియాలలో, మనస్సులో, బుద్ధిలో. ఇవే దాని కోటలు. అక్కడినుండి అది జ్ఞానాన్ని మరుగుపరచి దేహంలోని ఆత్మను తికమకపెడుతుంది. శత్రువు ఎక్కడ పాతుకుపోయాడో వర్ణించే సేనాని లాగా ఈ శ్లోకం ఆచరణాత్మకంగా ఉంటుంది. కామం ఇంద్రియాలు, మనస్సు, బుద్ధి ద్వారా పనిచేస్తుంటే, దానితో పోరాటం జరగవలసిన చోట్లు అవే. ముగ్గురిలో అత్యున్నతమైన బుద్ధి కూడా అప్రమత్తంగా లేకపోతే దాని వశమైపోగలదని కూడా ఇది చూపిస్తుంది.
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · claude-opus-5-5 · 2026-11-08