البيت 3.34
इन्द्रियस्येन्द्रियस्यार्थे रागद्वेषौ व्यवस्थितौ ।
तयोर्न वशमागच्छेत्तौ ह्यस्य परिपन्थिनौ ॥
النقحرة
indriyasyendriyasyārthe rāgadveṣau vyavasthitau |
tayorna vaśamāgacchettau hyasya paripanthinau ||
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3
الترجمة
દરેક ઇન્દ્રિયના વિષયમાં રાગ અને દ્વેષ રહેલા છે. મનુષ્યે તેમને વશ ન થવું, કારણ કે તેઓ તેના માર્ગના શત્રુઓ છે.
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · claude-opus-5-5 · 2026-11-08
الشرح
શ્રીકૃષ્ણ પ્રકૃતિની અંદર શેના પર નજર રાખવી તે કહે છે. દરેક ઇન્દ્રિયને પોતાના વિષય પ્રત્યે રાગ, એટલે આકર્ષણ, અને દ્વેષ, એટલે અણગમો, હોય છે. આ પ્રતિક્રિયાઓ સ્વાભાવિક રીતે ઊઠે છે, પણ તેમના નિયંત્રણમાં ન આવવું, કારણ કે તેઓ પરિપંથી, એટલે રસ્તામાં લાગ જોઈને બેઠેલા લૂંટારા, છે. આ શ્લોક પાછલા શ્લોકને વધુ સૂક્ષ્મ બનાવે છે. પ્રકૃતિને કચડી ન શકાય, છતાં તેના ખેંચાણ અને ધક્કાથી શાસિત થવું જરૂરી નથી. કાર્ય એ છે કે સ્વભાવ પ્રમાણે કર્મ કરવું, પણ નિર્ણયને વિકૃત કરતા ગમા-અણગમાથી ન ચાલવું.
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · claude-opus-5-5 · 2026-11-08