البيت 2.69
या निशा सर्वभूतानां तस्यां जागर्ति संयमी ।
यस्यां जाग्रति भूतानि सा निशा पश्यतो मुनेः ॥
النقحرة
yā niśā sarvabhūtānāṃ tasyāṃ jāgarti saṃyamī |
yasyāṃ jāgrati bhūtāni sā niśā paśyato muneḥ ||
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3
الترجمة
जी सर्व प्राण्यांसाठी रात्र असते, त्यात संयमी जागा असतो; आणि ज्यात प्राणी जागे असतात, ती पाहणाऱ्या मुनीसाठी रात्र असते.
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · claude-opus-5-5 · 2026-11-08
الشرح
हा श्लोक एक गूढ आणि काव्यात्म विरोधाभास मांडतो. सामान्य लोक ज्या गोष्टींविषयी अंधारात, अज्ञानात आहेत, म्हणजे आत्मतत्त्व, त्याविषयी ज्ञानी जागृत असतो. आणि सामान्य लोक ज्यात पूर्णपणे जागे, सक्रिय असतात, म्हणजे विषयभोग आणि लौकिक व्यवहार, त्याविषयी ज्ञानी उदासीन असतो, जणू तो त्याच्यासाठी रात्रच आहे. दोघांची मूल्ये उलट दिशेने आहेत. ज्याला जग महत्त्वाचे मानते, ते ज्ञान्याला गौण वाटते. काही परंपरा येथे ध्यानाच्या वेळी पहाटे जागण्याचा शब्दशः अर्थही पाहतात.
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · claude-opus-5-5 · 2026-11-08