البيت 2.67
इन्द्रियाणां हि चरतां यन्मनोऽनुविधीयते ।
तदस्य हरति प्रज्ञां वायुर्नावमिवाम्भसि ॥
النقحرة
indriyāṇāṃ hi caratāṃ yanmano'nuvidhīyate |
tadasya harati prajñāṃ vāyurnāvamivāmbhasi ||
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3
الترجمة
भटकणाऱ्या इंद्रियांच्या मागे जेव्हा मन जाते, तेव्हा ते मनुष्याची प्रज्ञा हरण करते, जसा वारा पाण्यावरील नावेला भरकटवतो.
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · claude-opus-5-5 · 2026-11-08
الشرح
कृष्ण आणखी एक सजीव उपमा देतो. पाण्यावरील नाव वाऱ्याच्या दिशेने भरकटते, जर तिला नाविकाचे नियंत्रण नसेल. तसेच मन इंद्रियांच्या मागे धावू लागले तर बुद्धी भरकटते. येथे एक सूक्ष्म मुद्दा आहे: एकाच इंद्रियाचे मनावर राज्य झाले तरी पुरेसे आहे, संपूर्ण प्रज्ञा वाहून जाण्यास. नाव सुंदर आणि मजबूत असली तरी वाऱ्यापुढे तिचे काही चालत नाही. म्हणून बुद्धीसारख्या नावेसाठी मनाचे सुकाणू घट्ट धरणे आवश्यक आहे. ही उपमा जीवनाच्या प्रवासाचे चित्रही रेखाटते.
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · claude-opus-5-5 · 2026-11-08