البيت 2.60
यततो ह्यपि कौन्तेय पुरुषस्य विपश्चितः ।
इन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्ति प्रसभं मनः ॥
النقحرة
yatato hyapi kaunteya puruṣasya vipaścitaḥ |
indriyāṇi pramāthīni haranti prasabhaṃ manaḥ ||
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3
الترجمة
कारण हे कुंतीपुत्रा, इंद्रिये प्रक्षोभक असतात, आणि प्रयत्न करणाऱ्या विवेकी माणसाच्या मनालाही ती बळजबरीने ओढून नेतात.
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · claude-opus-5-5 · 2026-11-08
الشرح
कृष्ण इंद्रियांच्या शक्तीबद्दल सावध करतो. ती प्रमाथी आहेत, म्हणजे मन ढवळून टाकणारी, अशांत करणारी. सामान्य माणसाचीच नव्हे, तर ज्ञानी आणि प्रयत्नशील साधकाच्या मनाचेही ती हरण करू शकतात. हा श्लोक साधनेत नम्रता शिकवतो: कोणीही स्वतःला इंद्रियांपेक्षा श्रेष्ठ समजून बेसावध राहू नये. इतिहास आणि पुराणांत अनेक तपस्वी इंद्रियांच्या आवेगाने भ्रष्ट झाल्याच्या कथा आहेत. म्हणूनच इंद्रियनिग्रह ही सतत जागरूकतेची गोष्ट आहे, एकदाच जिंकून संपणारी लढाई नाही.
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · claude-opus-5-5 · 2026-11-08