البيت 2.60
यततो ह्यपि कौन्तेय पुरुषस्य विपश्चितः ।
इन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्ति प्रसभं मनः ॥
النقحرة
yatato hyapi kaunteya puruṣasya vipaścitaḥ |
indriyāṇi pramāthīni haranti prasabhaṃ manaḥ ||
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3
الترجمة
હે કૌંતેય, પ્રયત્ન કરતા વિવેકી પુરુષના મનને પણ આ ક્ષોભ કરનારી ઇન્દ્રિયો બળજબરીથી હરી જાય છે.
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · claude-opus-5-5 · 2026-11-08
الشرح
આ શ્લોક ઇન્દ્રિયોના બળ વિશે નિખાલસ છે. સક્રિય રીતે પ્રયત્ન કરતા વિવેકી પુરુષનું મન પણ ઇન્દ્રિયો હરી જઈ શકે છે, જેમને પ્રમાથી, એટલે ક્ષોભ કરનારી કે વલોવી નાખનારી, કહેવામાં આવી છે. શ્રીકૃષ્ણ એવો દેખાવ નથી કરતા કે આત્મસંયમ સહેલો છે. તેઓ ચેતવે છે કે બુદ્ધિ અને સારો ઇરાદો એકલાં પૂરતાં નથી. આ શ્લોક આગલા શ્લોકની તૈયારી કરે છે, જે ઉપાય આપે છે: માત્ર સંયમ નહીં, પણ મનને વિશ્રામ આપતું આંતરિક વલણ પણ.
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · claude-opus-5-5 · 2026-11-08