البيت 2.58
यदा संहरते चायं कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥
النقحرة
yadā saṃharate cāyaṃ kūrmo'ṅgānīva sarvaśaḥ |
indriyāṇīndriyārthebhyastasya prajñā pratiṣṭhitā ||
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3
الترجمة
कासव जसे आपले अवयव सर्व बाजूंनी आत ओढून घेते, तसे जेव्हा तो इंद्रियांना त्यांच्या विषयांपासून पूर्णपणे मागे घेतो, तेव्हा त्याची प्रज्ञा स्थिर असते.
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · claude-opus-5-5 · 2026-11-08
الشرح
कृष्ण एक प्रसिद्ध उपमा देतो: कासव. धोका जाणवताच कासव आपले पाय आणि डोके कवचात ओढून घेते, आणि गरज असेल तेव्हा पुन्हा बाहेर काढते. स्थितप्रज्ञ तसेच इंद्रियांना विषयांपासून मागे घेऊ शकतो. महत्त्वाचे असे की कासवाचे अवयव नष्ट होत नाहीत, ते नियंत्रणात असतात. तसेच स्थितप्रज्ञाची इंद्रिये काम करतात, पण तो त्यांचा स्वामी असतो, गुलाम नव्हे. ही इंद्रियनिग्रहाची कला आहे: इच्छेनुसार इंद्रियांना कार्यरत ठेवणे किंवा आवरणे. योगपरंपरेत याला प्रत्याहार म्हणतात.
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · claude-opus-5-5 · 2026-11-08