البيت 2.56
दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः ।
वीतरागभयक्रोधः स्थितधीर्मुनिरुच्यते ॥
النقحرة
duḥkheṣvanudvignamanāḥ sukheṣu vigataspṛhaḥ |
vītarāgabhayakrodhaḥ sthitadhīrmunirucyate ||
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3
الترجمة
दुःखात ज्याचे मन उद्विग्न होत नाही, सुखात ज्याला लालसा नसते, जो राग, भय आणि क्रोध यांपासून मुक्त आहे, त्याला स्थिरबुद्धी मुनी म्हणतात.
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · claude-opus-5-5 · 2026-11-08
الشرح
स्थितप्रज्ञाचे भावनिक लक्षण येथे सांगितले आहे. दुःख आले तरी तो खचत नाही, सुख आले तरी त्यात गुंतत नाही. वीतरागभयक्रोध, म्हणजे आसक्ती, भीती आणि राग या तीन प्रबळ भावनांपासून तो मुक्त आहे. या तीन भावना एकमेकींशी जोडलेल्या आहेत: आसक्तीतून गमावण्याची भीती येते, आणि इच्छा अपूर्ण राहिल्यास राग येतो. मुनी म्हणजे मननशील, विचार करणारा. हा श्लोक अर्जुनाच्या सध्याच्या अवस्थेच्या विरुद्ध चित्र रेखाटतो: तो दुःखाने उद्विग्न आहे, आप्तांविषयी आसक्त आहे, आणि परिणामांविषयी भयभीत आहे.
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · claude-opus-5-5 · 2026-11-08