البيت 13.6
महाभूतान्यहङ्कारो बुद्धिरव्यक्तमेव च ।
इन्द्रियाणि दशैकं च पञ्च चेन्द्रियगोचराः ॥
النقحرة
mahābhūtānyahaṅkāro buddhiravyaktameva ca |
indriyāṇi daśaikaṃ ca pañca cendriyagocarāḥ ||
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3
الترجمة
మహాభూతాలు, అహంకారం, బుద్ధి, అవ్యక్తం; పది ఇంద్రియాలు, ఒక్క మనస్సు, ఐదు ఇంద్రియ విషయాలు;
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · claude-opus-5-5 · 2026-11-08
الشرح
క్షేత్రం దేనితో ఏర్పడిందో శ్రీకృష్ణుడు వర్ణించడం మొదలుపెడతాడు; జాబితా తరువాతి శ్లోకంలోకి సాగుతుంది. సాంఖ్య విశ్లేషణ నుండి సుపరిచితమైన తత్త్వాలను పేర్కొంటాడు: భూమి, నీరు, అగ్ని, వాయువు, ఆకాశం అనే పంచ మహాభూతాలు; నేను అనే భావమైన అహంకారం; బుద్ధి; అన్నిటికీ భేదరహిత మూలమైన అవ్యక్తం. ఆపై ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలు, ఐదు కర్మేంద్రియాలు అనే పది, వాటిని పాలించే ఒక్క మనస్సు, శబ్ద స్పర్శ రూప రస గంధాలనే ఐదు విషయాలు. బుద్ధి, అహంభావం కూడా క్షేత్రానికే చెందుతాయి, క్షేత్రజ్ఞుడికి కాదు.
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · claude-opus-5-5 · 2026-11-08