البيت 13.20
प्रकृतिं पुरुषं चैव विद्ध्यनादी उभावपि ।
विकारांश्च गुणांश्चैव विद्धि प्रकृतिसम्भवान् ॥
النقحرة
prakṛtiṃ puruṣaṃ caiva viddhyanādī ubhāvapi |
vikārāṃśca guṇāṃścaiva viddhi prakṛtisambhavān ||
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3
الترجمة
प्रकृती आणि पुरुष हे दोन्ही अनादी आहेत असे जाण, आणि विकार व गुण प्रकृतीपासून उत्पन्न होतात असे जाण.
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · claude-opus-5-5 · 2026-11-08
الشرح
अर्जुनाने सांगितलेल्या पहिल्या जोडीकडे श्रीकृष्ण आता वळतात: प्रकृती (प्रकृति) आणि पुरुष. ते म्हणतात, दोन्ही अनादी आहेत. कोणतेही काळाच्या एखाद्या क्षणी निर्माण झालेले नाही. जगातील सर्व परिवर्तने, आणि सर्व गोष्टींना आकार देणारे तीन गुण, प्रकृतीतून उत्पन्न होतात. यात भौतिक आणि चेतन अशा दोन मूलभूत तत्त्वांचा सांख्य दृष्टिकोन आहे. गीता ही चौकट स्वीकारते, पण अध्याय दाखवतो त्याप्रमाणे दोन्हींना एका मोठ्या दिव्य व्यवस्थेत ठेवते. अर्जुनासाठी हा श्लोक त्याचा देह, मन आणि भावना कुठून येतात हे स्पष्ट करू लागतो.
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · claude-opus-5-5 · 2026-11-08