السنسكريتية

निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव ।

न च श्रेयोऽनुपश्यामि हत्वा स्वजनमाहवे ॥

1.31

النقحرة

nimittāni ca paśyāmi viparītāni keśava |

na ca śreyo'nupaśyāmi hatvā svajanamāhave ||

بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3

الترجمة

हे केशव! मैं लक्षणों को भी विपरीत ही देख रहा हूँ तथा युद्ध में स्वजन-समुदाय को मारकर कल्याण भी नहीं देखता

من جدول المالك · +1 أخرى

كلمة بكلمة

بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · claude-opus-5-5 · 2026-11-08

الشرح

अर्जुन शारीरिक लक्षणों से निर्णय की ओर बढ़ते हैं। उन्हें उल्टे शकुन दिखते हैं, जिन्हें महाकाव्य संस्कृति में विपत्ति का पूर्वसंकेत माना जाता था, और अपने स्वजनों को मारने में उन्हें कोई श्रेय, अर्थात् उच्चतर कल्याण, नहीं दिखता। श्रेय शब्द गीता में बार-बार लौटेगा, और आगे अर्जुन श्रीकृष्ण से सीधे पूछेंगे कि वह क्या है। यहाँ वे इस युद्ध में उसे पा ही नहीं सकते। यह श्लोक वह बिन्दु है जहाँ उनकी व्यथा एक तर्क बन जाती है, युद्ध न करने के उन अनेक कारणों में पहला जो वे आगे देंगे।

بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · claude-opus-5-5 · 2026-11-08