البيت 1.13
ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाः ।
सहसैवाभ्यहन्यन्त स शब्दस्तुमुलोऽभवत् ॥
النقحرة
tataḥ śaṅkhāśca bheryaśca paṇavānakagomukhāḥ |
sahasaivābhyahanyanta sa śabdastumulo'bhavat ||
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3
الترجمة
मग शंख, नगारे, ढोल, मृदंग आणि रणशिंगे एकाच वेळी वाजू लागली, आणि त्यांचा तो आवाज प्रचंड झाला.
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · claude-opus-5-5 · 2026-11-08
الشرح
भीष्मांच्या शंखनादानंतर संपूर्ण कौरव सेनेची वाद्ये एकदम वाजू लागतात. शंख, नगारे, ढोल, मृदंग, शिंगे अशा अनेक वाद्यांची यादी रणभूमीवरील गोंगाटाचे जिवंत चित्र उभे करते. प्राचीन युद्धात अशी वाद्ये सैनिकांचा उत्साह वाढवण्यासाठी आणि शत्रूच्या मनात धडकी भरवण्यासाठी वापरली जात. संजयाचे वर्णन येथे केवळ नोंद करते की आवाज प्रचंड होता; तो आवाज भीतिदायक किंवा आनंददायक होता असे सांगत नाही. पुढच्या श्लोकांमध्ये पांडवांच्या प्रतिसादाशी हा कोलाहल तुलनेसाठी ठेवलेला दिसतो.
بقلم Sanskrit System · مسودة آلية · claude-opus-5-5 · 2026-11-08